Afgang Nijs en VVD

Een beetje fatsoenlijk aftreden is er niet meer bij in politiek Den Haag. Nadat zij 's ochtends nog, zij aan zij met de minister, aan het personeel van het departement had laten weten dat er voldoende onderling vertrouwen was om door te gaan, besloot staatssecretaris Nijs van onderwijs 's middags alsnog op te stappen.

Ze deed dit nadat de VVD-top in de achterkamer het vertrouwen in haar opzegde: een staaltje monisme waarvoor de partij die zich zo graag beroept op haar dualistische traditie, zich zou moeten schamen. In de afgelopen decennia is het vaker gebeurd dat een minister of staatssecretatis het veld ruimde na opzegging van het vertrouwen door de politiek bevriende fractie, maar staatsrechtelijk blijft het een weinig fraaie, regenteske figuur. De vertrouwensvraag behoort in de Tweede Kamer te worden beantwoord, niet door de top van een partij ver buiten het licht van de openbaarheid. Bovendien bracht de liberale top door de weinig alerte houding dinsdagavond tijdens het kamerdebat over de kwestie-Nijs in een positie, dat zij én het parlement, én de minister moest schofferen. Waar Van der Hoeven er, ondanks de larmoyante uitlatingen van Nijs in Nieuwe Revu over de verhouding met de minister, blijk van gaf met haar verder te willen, liet de VVD-top haar alsnog als een hete aardappel uit de mond vallen. Het maakt de politiek niet waarachtig zo nonchalant en schimmig met de vertrouwensvraag om te gaan. Het kan niet anders of de vader van het dualisme tussen regering en Kamer, de liberaal Thorbecke, heeft de afgelopen 24 uur tandenknarsend in zijn graf doorgebracht. In plaats van enig schaamrood vertoonde Van Aartsen gistermiddag met de opmerking dat hij 'een beetje crisis niet erg vindt' een joligheid, die misplaatst was. Die pose moet kennelijk bemantelen dat de VVD de kluts behoorlijk kwijt is.

Met het vertrek van Nijs op zich hoeven we niet ongelukkig te zijn. Een staatssecretaris die zich openlijk beklaagt over de minister en de ambtenaren, hoort niet op die post thuis. Het was beter geweest als Van der Hoeven terstond had gehandeld in de geest van haar partijgenoot Van Agt, die een kwarteeuw geleden als minister van justitie zijn staatssecretaris Glastra van Loon na vergelijkbare kritiek resoluut de deur wees. Zelfs voor onze minister van onderwijs valt van de geschiedenis nog iets te leren.