Carl Gustav: Brunei is een open land

Het Zweedse ministerie van buitenlandse zaken geeft elk jaar een rapport uit waarin het landen langs de mensenrechtenmeetlat legt. Brunei, een sultanaatje op het eiland Borneo, komt er doorgaans niet goed vanaf. ,,De sultan regeert met ongelimiteerde macht. Burgerrechten en politieke rechten zijn zwaar aan banden gelegd. Vrouwen worden gediscrimineerd. Er is slechts een beperkte vrijheid van religie'', concludeerde het rapport vorig jaar over Bruneis mensenrechtenbeleid.

Niet íedere Zweed is die negatieve mening echter toegedaan, zo bleek deze week. Carl XVI Gustav, de koning van Zweden, was op bezoek in het sultanaat en bij die gelegenheid legde hij zijn onderdanen via de Zweedse publieke radio uit, dat Brunei ,,veel opener is dan mensen zich wellicht voorstellen.'' De koning lichtte zijn stelling toe door erop te wijzen dat Sultan Hassanal Bolkiah elke vrijdag na bezoek aan de moskee een audiëntie houdt, waar iedereen de mogelijkheid krijgt zijn wensen en ,,naar het schijnt ook zijn klachten'' (aldus Carl Gustav) aan de sultan kenbaar te maken.

Zweden was in rep en roer na deze positieve koninklijke woorden. Politiek en media spraken er schande van dat Carl Gustav het officiële Zweedse standpunt over Brunei aan zijn laars had gelapt. Sommige critici riepen alvast om het einde van de monarchie. De tabloid Aftonbladet kopte 'De koning moet afstand doen van de troon' boven een opinie-artikel op de voorpagina.

Politici gingen minder ver, maar enkele parlementsleden vroegen wel om een officieel onderzoek. Zij willen weten hoe het mogelijk is dat het ministerie van buitenlandse zaken toestemming gaf voor het staatsbezoek aan Brunei, zonder de koning op de hoogte te stellen van het officiële Zweedse standpunt over het land.

De koning krabbelde een dag na zijn uitspraken enigszins terug door te melden dat zijn opmerking misschien wat 'gedachteloos' was, maar dat het toch zeker niet zijn bedoeling was geweest om zich te mengen in het debat over Bruneis staatsvorm. Deze lezing werd bevestigd door premier Goran Persson, die donderdag een spoedgesprek had met de koning na diens terugkeer in Zweden.

Alles berust inderdaad op een misverstand, beweerde de premier na afloop van het gesprek. Persson legde uit dat de koning slechts had gesproken over de sultan als gastheer. ,,Hij becommentarieerde de relatie tussen de sultan en de burgers van Brunei. Hij had het niet over democratie en mensenrechten'', aldus de Zweedse premier. Persson wees er ook nog op dat de koning wel degelijk zijn zorgen over de mensenrechtensituatie in Brunei had uitgesproken, namelijk tijdens een officiële toespraak, een dag voor zijn omstreden opmerkingen.

Persson hoeft zich overigens geen zorgen te maken over de faux pas van het staatshoofd. In Zweden maakt de koning geen deel uit van de regering, en bestaat er geen ministeriële verantwoordelijkheid. Wél worden staatsbezoeken van tevoren goedgekeurd door het ministerie van buitenlandse zaken. Persson erkende donderdag dat het misschien goed zou zijn als ook de premier in de toekomst toestemming geeft, voordat de koning weer eens een uitstapje maakt naar een discutabel land.