Hoe hoog is een f?

De Koningin van de Nacht. Wie kent haar niet? En wie kent niet de duivels moeilijke aria's die Wolfgang Amadeus Mozart voor haar schreef in zijn laatste opera 'Die Zauberflöte'? 'Der Hölle Rache kocht in meinem Herzen' (In mijn hart kookt de hellewraak) is er een van en zelfs de meest verstokte opera-leek kan de melodie meefluiten. In hilarische opera-parodieën kun je er donder op zeggen dat juist die aria langs zal komen. Een aria waarin de stembanden razendsnel moeten meanderen en kronkelen en ook nog meerdere malen een hoge f moeten opzoeken. Ter verduidelijking: een hoge f ligt vier tonen hoger dan de befaamde hoge c waar 'normale' sopranen vaak al voor moeten vechten. Mozart schreef zijn koningin dan ook op maat voor zangeres en schoonzus Josepha Hofer. Volgens oorgetuigeverslagen had Hofer een nogal ruwe stem, maar met een hoogte waar je koud van werd.

Opera Zuid brengt vanaf vanavond een nieuwe productie van 'Die Zauberflöte' waarin de Vlaamse sopraan Anja van Engeland haar allereerste Königin der Nacht zal zingen. Geen sinecure, want die hoge noten moeten wel op het goeie moment komen. Heeft Anja van Engeland er al nachtmerries over gehad?

,,Ik moet eerlijk zeggen dat deze rol me inderdaad veel slaap gekost heeft. Tijdens een auditie besloot ik eens om een aria van de Koningin voor te zingen en direct werd daar positief op gereageerd en kreeg ik een aanbieding. Ik dacht toen wel even: 'O nee! wat heb ik nu gedaan!' Maar ik heb me er vervolgens anderhalf jaar mentaal op kunnen voorbereiden. De nachtmerries zijn nu voorbij; ik voel heel veel positieve energie. En inderdaad, iedereen kent de muziek die ik moet zingen. Door de gangen hier loopt iedereen het te fluiten. Al die echo's maken het minder beladen, al blijft die hoogte natuurlijk wel een risico.''

Hoe hoog is zo'n hoge f eigenlijk? Hoe voelt die toon?

,,Extreem hoge noten zitten van jongsaf al op mijn stembanden. Eigenlijk kon ik vroeger alleen maar heel hoog zingen. Dat evolueerde en plots ontdek je dat er ook een midden en een laagte zit. Dat is het moment waarop je die hoogte moet gaan onderhouden anders verdwijnt die voorgoed. En al heb je nog zulke mooie hoge topnoten, het blijft altijd een risico. Je weet ook, juist omdat men de muziek zo goed kent, dat iedereen erop zit te wachten. En je krijgt maar één kans. Het is zaak om het vertrouwen te houden, de wetenschap te koesteren dat die toon erop zit en dat die er ook uitkomt als het nodig is. Zodra je ook maar één moment van twijfel hebt, kun je het vergeten. Ik weet waar mijn eigen moeilijkheden zitten en ik heb geprobeerd om een zekere routine te kweken. Op het toneel staan, met kostuum, schmink en alles erop en eraan helpt ook al veel.''

Anja van Engeland is zich nog bewust van een ander gevaar. Als het vanavond goed gaat, betekent dat zij naar alle waarschijnlijkheid veel aanbiedingen krijgt om de rol ook elders te komen zingen. ,,Heel veel operahuizen zijn op zoek naar mensen die deze rol kunnen zingen. 'Die Zauberflöte' is een populaire opera die veel op het affiche staat. Ik hoorde dat er sowieso al vier Duitse theaters zijn die op zoek zijn naar een Koningin. Prachtig natuurlijk om uitgenodigd te worden als het goed gaat, maar al is de rol nog zo moeilijk, in de opera is het geen dragende rol. Twee aria's, alles bij elkaar ruim zes minuten in drie uur opera. Ik kan mij voorstellen dat je er ook weer snel op uitgekeken raakt.''

Van Engeland heeft overigens ook wat muziek bij moeten leren voor de productie van Opera Zuid. De regisseur wil dat zij aan het slot niet weggebliksemd wordt, maar tijdens het slotkoor 'Es siegte die Stürke' meezingt. ,,Ik vind dat wel mooi'', zegt de zangeres. ,,Ze heeft de macht die ze zo vurig wenste niet gekregen, en erkent aan het slot door mee te zingen met het koor dat de sterkste gewonnen heeft. Ze krijgt daarmee een soort van tweede kans.''