Vredesprijs voor boomprofessor

'Als ik een man was geweest met dezelfde kwaliteiten en overtuigingen, zou ik president van dit land zijn. En ik zou het prima doen!''

Geen brallerigheid, slechts oprechte overtuiging klinkt in de woorden van Wangari Maathai. De Keniaanse milieuactiviste, hoogleraar in de biologie, staatssecretaris voor milieu sinds 2002 en nu Nobelprijswinnaar, is een politiek dier. In 1997 deed ze een gooi naar het presidentschap, maar ze haalde slechts een handjevol stemmen. Toch was ze niet bitter, ze ging voortvarend verder met milieuactiviteiten.

In Afrika staat milieu zelden hoog op de prioriteitenlijst, maar onder de voormalige president Moi werd het volgens Maathai moedwillig kapotgemaakt. Die uitspraken leidden tot mishandeling door de politie en gevangenschap. Het weerhield haar er niet van om eigenhandig tractoren te vernielen van bouwondernemers die illegaal in de bossen bouwden in opdracht van de allermachtigsten van het Moi-regime.

Wangari Maathai, in de volksmond de boomprofessor, werd in 1940 geboren in Nyeri in het westen van Kenia. Haar ouders waren eenvoudige boeren en behoorden tot de Kikuyu, de grootste bevolkingsgroep in het land. Ze stuurden hun zes kinderen, ook de dochters, naar school. In die tijd een uitzondering. Een opleiding voor meisjes werd gezien als weggegooid geld. De intelligente Wangari viel op en studiebeurzen brachten haar naar de VS en Europa. Ze was de eerste Keniaanse vrouw die een doctoraal ontving en in 1971 werd ze de eerste vrouwelijke hoogleraar.

Maathai richtte haar aandacht vooral op plattelandsvrouwen. ,,Boerinnen moeten dagelijks zorgen voor voedsel, energie en water. Ik realiseerde me als biologe dat het grootste probleem de ontbossing is. De meeste Kenianen zijn voor energie afhankelijk van houtskool. Gekapte bomen werden nooit vervangen; de ontbossing heeft vreselijke erosie tot gevolg gehad'', zei ze destijds.

Het bracht haar ertoe in 1977 de Greenbelt Movement op te richten, met als voornaamste doel: bomen planten. Menige Keniaan verklaarde haar voor gek. Een nationale boomplantdag en 30 miljoen boomstekken verder, kent ze haar gelijk: ,,Ik had de groene bewegingen in de westerse wereld op de voet gevolgd. Vrouwen in mijn land zijn de aangewezen personen om de herbebossing ter hand te nemen. Voor mij is de boom het symbool van de hoop geworden''.

Wangari Maathai gaat steevast gekleed in ruime, kleurige Afrikaanse gewaden compleet met ingewikkeld gedrapeerde hoofddoeken. Ze is een stevige vrouw met een donkere stem. Kenianen bestempelen haar als een powerhouse, een stuwende kracht, vanwege haar niet aflatende energie en onverschrokkenheid. Onlangs won ze een conflict met haar minister.

Eerder, bij haar thuis, had ze al eens haar levensfilosie verwoord: ,,Ik heb geen echt doel in mijn leven. Ik volg het pad waarheen het me voert.'' President van Kenia is ze weliswaar niet geworden. Maar ze heeft met het winnen van de Nobelprijs voor de vrede wel andere grote kandidaten als Hans Blix, hoofd van de wapeninspecteurs in Irak, en Mohammed el Baradei, van de VN-atoomwaakhond IAEA, ver achter zich gelaten.