Topvoetbal met eigen identiteit

De frustraties van trainer Ronald Koeman ten spijt, is technisch directeur Louis van Gaal ervan overtuigd dat Ajax zal terugkeren naar de internationale top. Gebrek aan fysieke kracht? ,,De geest is sterker dan het lichaam, is mijn visie.''

Voelde hij zich aangesproken door trainer Ronald Koeman toen hij na de 4-0 nederlaag vorige week bij Bayern München zei dat de kwaliteit van Ajax niet strookte met de ambities? Nee, zegt Louis van Gaal.

,,De structuur bij Ajax is zodanig dat voor iedere aan- of verkoop de toestemming nodig is van de trainer-coach. Dus als Ronald iemand heeft aangesproken, dan heeft hij zichzelf ook aangesproken.

Er is nooit gezegd dat dit Ajax met de Europese top meekan. Wij hebben als jaarlijkse doelstelling om in de Champions League of in de Uefa Cup de kwartfinale te bereiken. Omdat we geen vervanger voor de verkochte spits Ibrahimovic konden aantrekken, is aangestipt dat we dit seizoen ook met een voortgang in het Uefa Cup-toernooi tevreden zijn. Dat was kennelijk niet duidelijk genoeg.

Eens in de vijf jaar willen we de halve finale van een Europees toernooi bereiken. Feyenoord heeft dat gedaan en PSV heeft, met zelfs driemaal de kwartfinale in de Uefa Cup, aan ons jaarlijkse doel voldaan. Dan kan je toch niet zeggen dat Ajax een buitensporig hoog doel najaagt? Er stonden tegen Bayern elf internationals in het veld.

Ik weet natuurlijk hoe het gaat in de voetbalwereld. Jullie gaan elkaar al snel napraten en zeggen dat Ajax fysiek tekortkomt. Maar voetbal is techniek, tactiek en snelheid, coördinatie. Ajax heeft altijd fysiek minder uitgestraald. Omdat wij anders selecteren. Dat heeft te maken met de speelstijl. Die proberen we onderscheidend te laten zijn. Daarom spelen we 4-3-3 en 3-4-3 in de jeugd. Wij willen initiatiefrijk, dominant spelen, noem maar op. Dat heb je allemaal van Van Basten gehoord, bij zijn aanstelling als bondscoach. Allemaal uit de school van Ajax. Dat staat in ons beleidsplan.''

Wat heeft u eraan toegevoegd?

,,Ik heb na overleg in alle geledingen van Ajax die speelstijl beschreven. Omdat Ronald Koeman soms afwijkt heb ik een extra punt ingevoegd: de trainer mag er in het belang van het rendement of het resultaat van afwijken. Het is dus ook nog opgemaakt voor deze trainer. Maar in de toekomst zou het zo moeten zijn dat we een herkenbare speelstijl spelen. Dat probeert Ronald ook te doen, maar niet in de belangrijke wedstrijden. Dat is zijn goed recht.''

Het is toch ook wel verstandig?

,,Daarin verschillen wij. Wij zijn niet kapitaalkrachtig genoeg om mee te doen in de carrousel van aankopen. Dus wij moeten het anders doen. Ook dat is vervat in het beleidsplan, niet dat van mij, maar dat van de club. Dat Ajax een missie heeft: jaarlijks topvoetbal spelen op internationaal en nationaal niveau met behoud van de identiteit -dat is die speelstijl- op een gezonde financiële basis. Daarom leiden we in de jeugd zo op- dat in die veldbezetting aardige tactische aspecten zitten om uiteindelijk toch mee te doen met de internationale top.''

Mis je in dat voetbal geen facetten, vooral die fysieke, die tegenwoordig zeer belangrijk zijn? Koeman oogt gefrustreerd. Zo kom ik niet verder, is vrij vertaald zijn standpunt.

,,De trainer-coach moet ontdekken of het voor Ajax nog kan of niet kan. Hij is de verantwoordelijke man voor het elftal. Ik stel de spelers niet op, ik train ze niet.''

Stel dat hij, of welke trainer dan ook, concludeert: ik mis iets. Fysiek is heel belangrijk...

,,Dat vind jij. We kunnen er een dag over praten wat fysiek is. De gemiddelde ajacied is kleiner dan de tegenstander. Maar optimale fitheid heeft niets met lengte te maken. Op het middenveld hoef je helemaal niet zo groot te zijn. Dat heeft het verleden uitgewezen. Bennie Muller, bijvoorbeeld, was ook klein. Seedorf is niet een van de grootsten, Ronald de Boer, Litmanen. Als jij optimaal fit positiespel speelt, komt de tegenstander niet eens aan de bal. De doelpunten tegen Bayern waren tactische fouten, geen fysieke.''

Voor het door u gepropageerde voetbal is enorm veel training nodig. Elke trainer klaagt tegenwoordig, niet ten onrechte, dat er door de volle kalender steeds minder inhoudelijk getraind kan worden.

,,Was het in 1995 een andere competitie? Door het poulesysteem zijn er meer wedstrijden in de Champions League, maar de selecties zijn groter. Daar moet je niet mee aankomen.''

Afgaande op uw woorden heeft Koeman weinig kans om een verandering van het speltype af te dwingen.

,,Het beleidsplan wordt ieder jaar geëvalueerd. Als de trainer aangeeft dat hij een fysiek sterkere speler wenst, gaan we kijken of dat mogelijk is, gecombineerd met de technische en tactische vaardigheden die wij vereisen. Maar uiteindelijk willen wij jeugdspelers laten doorstromen. Want de geschiedenis heeft bewezen dat jeugdspelers de basis zijn van het succes.''

De tijden zijn veranderd, en de spelers. Of doet dat niet terzake?

,,Jawel. Dat is bijvoorbeeld de reden waarom ik niet meer voor de groep sta. Ik heb er geen zin meer in om zoveel energie te steken in spelers. Ik heb er pas weer zin als de huidige generatie met de voeten op aarde is teruggekeerd. Helaas hebben velen van hen geen juist zelfbeeld meer. Ik heb mentale begeleiders aangesteld, in de hoop dat zij de coaches kunnen ondersteunen. Een professionele mentaliteit is: focussen op wat je vak is, wat je ervoor over moet hebben en wat je moet laten. Maar na één goede wedstrijd worden spelers door pers en hun omgeving al op een podium geplaatst.''

Past dan niet enige coulantie voor Koeman? Ook in Ajax 1 spelen spelers aan wier zelfbeeld het een en ander schort.

,,Dat zou best kunnen, maar dat kun je na één wedstrijd niet zeggen. De meeste jongens hebben pas dit jaar het Nederlands elftal gehaald. Waarom zou je ze niet de tijd gunnen om het proces te doorlopen? Als iedereen daarmee verstandig omgaat, dan lukt het misschien nog. Daar spelen de media ook een rol in, de trainer, de bondscoach, de technisch directeur, vader, moeder, vriendje. Het is een vicieuze cirkel van helpen, corrigeren en, van de kant van de speler, daarvoor openstaan.''

Als, echt niet aan één wedstrijd opgehangen, wordt gesuggereerd dat Ajax ook andere accenten in scouting en training zou moeten aanleggen, gericht op fysieke kracht en weerbaarheid, is dat in uw ogen onzin?

,,Ik voel me er op dit moment zeker niet toe geroepen. We zijn de laatste jaren geregeld kampioen geworden met deze speelstijl. En de belangrijkste doelstelling is nog altijd het kampioenschap, omdat je daardoor aan de Champions League kunt meedoen. Je zou de Nederlandse competitie moeten gebruiken om je speelstijl in te slijpen, en die daarna in Europa laten meten.''

Is de weerstand in Nederland voldoende om dat zinnig te kunnen doen?

,,Van enkele clubs krijg je wel voldoende weerstand. Daarom ben ik voor het knippen in de eredivisie: tien clubs, naar Schots model vier keer tegen elkaar.''

Dat klinkt anders dan het nieuwe plan met play-offs.

,,Er wordt met mijn naam geschermd, omdat dat in het voordeel van het plan zou zijn. Ik ben één keer bij het technisch platform geweest. Ik heb gevraagd te notuleren dat ik het met de opzet niet eens was. Ik wil de stap van de eredivisie naar de Champions League verkleinen, en dat kan alleen maar als je de beste tegen de beste laat spelen. Play-offs verhogen de weerbaarheid slechts een beetje.''

Buitenlandse tegenstanders lijken vaak sterker, sneller en beweeglijker dan Nederlandse clubs. Zijn de Nederlandse trainingsmethoden niet achterhaald? Seedorf wordt met individuele schema's optimaal geprepareerd in het laboratorium van AC Milan. Dat dertigers als Maldini en Costacurta weinig sporen van slijtage vertonen zou daaraan ook kunnen liggen.

,,Ik denk wel dat de voetbalwereld conservatief is. De cursus Coach Betaald Voetbal staat open voor vernieuwingen. Ik heb veel dingen ingevoerd waarvoor ik belachelijk werd gemaakt, maar nu doet iedereen het. Ik had een psycholoog in m'n pakket zitten. Ik heb iemand met een oortje naar m'n assistent op de tribune neergezet. Ik schreef tijdens de wedstrijd, dat doet nu bijna iedere coach. Ik maakte al gebruik van een video-analyse-systeem. Een looptrainer was al gebruikelijk, maar ik voegde er een inspanningsfysioloog aan toe, en coördinatie- en frequentietraining.

Ik vind ook dat we nu naar Milaan moeten. In de psychologisch-mentale begeleiding lopen wij achter, denk ik, maar niet op het fysieke vlak. Van laboratoria ga je niet beter voetballen. Bij Maldini en Costacurta ligt het vooral aan beroepsernst. De geest is sterker dan het lichaam, is nog altijd mijn visie.''

Zijn uw filosofie en overtuigingen niet eenzijdig, nog altijd gericht op techniek en tactiek?

,,Dat is jouw interpretatie. Ik heb het fysieke nooit veronachtzaamd, maar met techniek en tactiek kun je je onderscheiden, en met snelheid, nu het voetbal sneller is geworden. Fysiek kun je je slechts marginaal onderscheiden, want iedereen kan trainen.''

Dan moet iedereen even hard trainen. Kijkend naar het buitenland ontstaat de indruk dat dat niet het geval is.

,,Dat komt door de mentale gesteldheid, de bereidheid, toewijding. Daarvoor probeer ik middelen aan te reiken, in de vorm ook van begeleiding. Eigenlijk zijn we het met elkaar eens.''

U ziet nog perspectief in het huidige Ajax?

,,Vergeleken met vorig seizoen is er minder keus in de spits, maar meer op de vleugels en waarschijnlijk op de rechtsbackplaats. Er staat een groep waarmee een trainer iets kan bereiken. Op basis van één wedstrijd concluderen dat het met Ajax niets meer kan worden en dat het Nederlandse voetbal niets meer voorstelt, dat vind ík eenzijdig en kortzichtig.''

Zoals u jarenlang de tactische vaardigheden van Nederlandse trainers en spelers roemde...

,,Dat zie ik nog steeds zo, zelfs tegen Bayern. Het klinkt raar als je met 4-0 hebt verloren, maar de Duitsers wisten een tactische maatregel van Koeman en zijn staf om de rechtsback vrij te laten niet te pareren. Omdat te veel spelers bij Ajax niet thuis gaven kon er geen voordeel uitgehaald worden.''

U weet toch ook wel dat ze er in dergelijke landen weinig om geven, beter zijn in het eerste halfuur? En dat ze dan vaak toch winnen.

,,Wat moet ik daartegen zeggen? Dan kom jij weer met een algemene zegswijze die opgeld doet in mediakringen, dat het niet meer kan in deze tijd. En dan moet ik weer teruggrijpen naar feiten uit m'n eigen trainerscarrière. Want ik kan niet over anderen praten die dat voetbal hebben gespeeld. Die zijn er niet zoveel.

Nou, ik vind dat het nog wel zou moeten kunnen, als tenminste alles klopt.''