Rome: een heel jaar voor de mis

Het is de wortel, het fundament, het geheim van het geestelijk leven: de eucharistie. Waar protestanten eerder aan de Bijbel denken, draait het voor rooms-katholieken om het sacrament van brood en wijn. Voor paus Joannes Paulus II geldt dat zeer sterk. Hij heeft oktober 2004-oktober 2005 uitgeroepen tot Jaar van de Eucharistie.

De oude paus houdt van speciale 'Jaren', 'heilig jaar', 'Mariajaar', 'Rozenkransjaar' - maar op aparte hoogte staat toch dit eucharistisch jaar. Het is ingeklemd tussen het 48ste (vierjaarlijkse) Eucharistisch Congres, dat morgen begint in Guadalajara, Mexico, en de elfde algemene bisschoppensynode, volgend jaar oktober in Rome, over hetzelfde thema. Ook de Wereldjongerendag in Keulen en andere evenementen in 2005 - allemaal in het licht van het onderwerp dat de paus steeds meer aan het hart ligt: de eucharistie, die communie is en communio schept. In recente documenten heeft de paus zijn visie uitvoerig weergegeven, zoals in zijn Ecclesia de Eucharistia van 2003.

Volgens de rooms-katholieke leer is Christus werkelijk aanwezig in brood en wijn van de eucharistie. Voor de paus is niet minder werkelijk dat wie zondags de eucharistie vieren, God ook werkelijk present laten zijn in de wereld. Op vele plaatsen is het misbezoek drastisch gedaald; de hoop is dat een eucharistisch jaar daar iets aan helpt veranderen. De paus, wars van een verbod op hoofddoekjes, keppels en fiere kruisen, roept zijn gelovigen op om meer te getuigen van Gods aanwezigheid in de wereld en niet bang te zijn om over God te spreken.

Bij de toelichting op de brief Mane nobiscum Domine (Blijf bij ons, Heer), naar Lucas 24, vroeg men gisteren nog of iemand wel kan voorgaan in de eucharistie als hij nauwelijks meer kan praten: te weten de paus. De dienstdoende prelaat ziet het deze keer ruim: iets van geluid maken moet wel, maar ,,we meten geen decibellen''.

Voor de Nederlandse rk kerk zijn er nog weinig plannen klaar om iets aan het eucharistisch jaar te doen. Hulpbisschop Jan van Burgsteden (68) van Haarlem is namens de bisschoppen belast met het eucharistisch jaar: als lid van de congregatie van het heilig sacrament is hij zijn leven lang extra betrokken op het thema. Vandaag vertrekt hij naar het congres in Mexico. 'Congres' is eigenlijk het woord niet, legt hij uit. Het is een geestelijke samenkomst van duizenden mensen, bij de slotviering volgende week komen er misschien wel honderdduizend, ook al zal de paus er niet bij zijn. Bisschoppen uit 120 landen zijn erbij. Niet de theologie staat voorop, niet de wetenschappelijke discussies. ,,We vieren er vooral de eucharistie'', zegt de bisschop. Hij grijpt naar de metafoor van de rivier. In Nederland en ook elders gaan discussies en emoties vaak om de liturgische regels, die priesters al dan niet aan de gewijde laarzen lappen. ,,Maar dat is de bedding'', zegt Van Burgsteden. ,,In Mexico en in het Eucharistisch Jaar gaat het om het water.''

In het Vaticaan onderstreept kardinaal Arinze (Sacramenten en eredienst) dat het Eucharistisch Jaar er is voor de katholieken. Meer ruimte voor 'communio' met niet-katholieke christenen zit er niet in. In de beleving van avondmaal en eucharistie neigen veel katholieken en protestanten naar elkaar; verschillen vervagen. Niet iedereen van rk zijde juicht dat vervagen toe. De paus roept op tot een herleving van de aanbidding van het brood, buiten de mis (fuori della Messa) - een voor protestanten zo goed als volstrekt verwerpelijke devotie.

Volgens Van Burgsteden staat die aanbidding niet buiten de eucharistie. Het leven van Jezus is als het ware in de eucharistieviering gecomprimeerd. Daarnaast, bij de aanbidding, is zijn ervaring ,,spreekt Jezus tot mij over dit ondoorgrondelijke mysterie en doe ik er nieuwe ontdekkingen op.''