Ideologische klap voor Al-Kaida

De rechterhand van Osama bin Laden zou ingesloten zijn door Pakistaanse militairen. Ideologisch misschien een slag voor Al-Kaida. Maar het islamitisch terrorisme zal er niet door gestopt worden.

AMSTERDAM - ,,Eerst zien, dan geloven.'' Edwin Bakker, terrorisme-expert bij instituut Clingendael, is sceptisch over de berichten over de ophanden zijnde vangst van Al-Kaidakopstuk Al-Zawahiri. Maar áls de tweede man van Al-Kaida inderdaad gepakt wordt, dan had het op geen beter moment kunnen gebeuren.

Allereerst zou het natuurlijk een mooie politieke opsteker voor de Amerikaanse president Bush zijn. Vandaag vieren de VS de eerste verjaardag van de inval in Irak- wat zou het mooi zijn als juist op die dag het internationale terrorisme een flinke klap zou krijgen. Daar komt bij dat er over een paar maanden Amerikaanse presidentsverkiezingen zijn.

Maar ook voor het zelfvertrouwen van inlichtingendiensten en het westerse publiek zou de vangst mooi zijn, een week na het drama in Madrid. En Bakker denkt ook aan de Arabische wereld. ,,Nu hangt er rond de Al-Kaida-kopstukken een sfeer van onkwetsbaarheid. Osama bin Laden wordt door heel wat moslims als een soort Robin Hood beschouwd, hij is een icoon. Het zou goed zijn als een topman eens van zijn voetstuk valt.''

Het belang van een eventuele arrestatie voor de strijd tegen terrorisme, is echter een stuk relatiever. Zawahiri wás een belangrijk man binnen Al-Kaida, maar sinds de internationale inval in Afghanistan is hij op de vlucht en waarschijnlijk niet goed meer in staat om operaties te plannen. Bin Laden, met wie hij de afgelopen jaren vaak samen is geweest, communiceert alleen nog maar via menselijke koeriers.

,,Als hij nog een rol heeft, dan zal die gering zijn'', denkt Bakker. ,,Wellicht dat hij nog wel aanslagen autoriseert, maar hij is zeker geen spin in het web.'' Al-Kaida lijkt na 11 september meer gedecentraliseerd geworden. Bakker denkt zelfs dat die zelfstandige structuur er eigenlijk altijd al was, zelfs toen Al-Kaida nog een thuishaven had in Afghanistan, waar getraind en vergaderd werd. ,,Al-Kaida is volgens mij nooit heel hiërachisch geweest.''

De vangst van Zawahiri kan echter wel een ideologische slag zijn voor de organisatie, meent Al-Kaidakenner Rohan Gunaratna. ,,Al-Kaida is de laatste tijd operationeel gezien minder effectief geworden, maar ideologisch is de organisatie zeer invloedrijk'', zei hij tegen persbureau Reuters. ,,Vandaag de dag bepaalt Al-Kaida niet alleen de operationele en ideologische agenda van Al-Kaida zelf, maar ook van aanverwante groepen.'' Met het wegvallen van Zawahiri zou die ideologische kracht aangetast worden, want hij is juist degene die geregeld van zich laat horen via cassettebandjes. Nieuwe Al-Kaidawoordvoerders zullen er ongetwijfeld zullen komen. ,,Het aantal rechterhanden van Osama bin Laden is niet te tellen als je op de berichten moet afgaan'', stelt Bakker. Maar van hen is het maar afwachten hoeveel aanzien zij genieten bij potentiële volgelingen.

Dat met de vangst van Zawahiri, of zelfs van Osama bin Laden zelf, de terreur een halt toegeroepen zal worden, gelooft echter niemand. Zelfs nationaal veiligheidsadviseur van de VS Condoleezza Rice gaf dat donderdag toe in een interview met CNN. ,,Ik denk dat we voorzichtig moeten zijn met de conclusie dat met de vangst van een topman van Al-Kaida de organisatie is opgerold'', zei ze daarover.

Ook Bakker is van mening dat er niet te veel verwacht moet worden van de eventuele vangst van Zawahiri. Wat dat aangaat is de aanslag in Madrid, hoe verschrikkelijk ook, een veel grotere zegen voor westerse inlichtingendiensten. Naar aanleiding van die terreurdaad stroomt nu een enorme hoeveelheid praktische informatie bij de veiligheidsdiensten binnen. Bakker: ,,Als je aan de mensen daar zou vragen wat ze liever hadden, die informatie, of de vangst van Osama bin Laden, dan denk ik dat ze zeggen: 'Laat die Bin Laden maar lekker in Afghanistan zitten'.''