DE MAGNETISCHE NEVSKI PROSPEKT

Op de Nevski Prospekt, de lange straat door Sint-Petersburg, is het leven in al zijn gedaanten te zien. Je kunt er lunchen met sushi, maar je ziet er ook de restanten van de voorbije eeuw.

Er is niets beters dan de Nevski Prospekt, althans niet in Sint-Petersburg; voor deze stad is hij alles. Deze schittert als geen ander – de schoonheid van onze hoofdstad!” De Russische schrijver-Nikolaj Gogol wist het zeker: een Petersburger zou niets willen inleveren voor de pleziertjes van de Nevski Prospekt. De jongeling met zijn mooie snor niet, de grijsaard, en zeker niet de dames, voor wie de Nevski letterlijk ruikt naar flaneren.Honderdzeventig jaar later is er in dat opzicht weinig veranderd. De Nevski Prospekt is de steen geworden metafoor van de Russische noordelijke 'hoofdstad'. Bruisend, weids, een gestage stroom krioelend publiek langs haar flanken, strekt hij zich uit van de koude golven van de Neva in het noorden tot het Aleksander Nevskiklooster in het zuiden. De Nevski is historie. Van keizerlijke legerparades, revolutionaire troepen en de bouwzucht van opeenvolgende tsarina's, van Peter de Grote's geliefde kanalen en poëtische verbeeldingskracht. Vanuit het Literair Café op nummer 18 vertrok de dichter Aleksander Poesjkin, dronken van gekrenkte trots, naar zijn noodlottige duel. Een romantische geest treedt langs de Nevski in de slepende voetsporen van Dostojevski, tot aan zijn graf op het kerkhof van het Nevski-klooster. Daar liggen in de kerk de resten van de heilige die Rusland in de vroege Middeleeuwen verloste van de Zweden, terwijl buiten het graf van drie communistische arbeiders versierd is met een hoogspanningsmast, als kruis van het geloof in industriële vooruitgang. Maar dat is historie, slechts decor. Net als in Gogols verhaal is de Nevski van vandaag een magneet die het stadsleven uit alle hoeken naar zich toe trekt. Vrolijk, mondain, prozaïsch én aftands leven.

Igor, Afghanistan-veteraan, slaapt 's nachts in de kelders aan de oever van de Neva. 's Zomers en 's winters. Overdag houdt hij zijn hand op bij het klooster, voor het standbeeld van Aleksander Nevski te paard. Hij is snel en behendig in zijn robuuste rolstoel; ontwijkt de afkeurende blikken van de iconenverkoopster, die in een zilverig mobieltje praat. Voor 50 roebel wil hij wel vertellen waarom zijn voeten geamputeerd zijn.

Igor is niet de enige die bedelt langs de Nevski. Overdag schuifelen zijn lotgenoten langs de gevels. Grote groepen zigeunervrouwen kwetteren bij bushaltes, baby's in kleurige doeken tegen zich aan geklemd. Als de reclamelichten aangaan, komen ook de 'nachtvlinders' te voorschijn, bedelend met hun lichaam. In het parkje bij het standbeeld van Catharina de Grote zoeken homo's elkaars blik, een vrouwtje foldert tussen de bankjes. 'Wilt u de Bijbel leren kennen?'.

Iedere dag raakt de Nevski tegen het middaguur verstopt. Steunende trolleybussen belemmeren snelle taxi's. Vooral bij de grote knik, de overgang van de brede prospekt naar het smallere gedeelte van de oude Nevski, komt de verkeersstroom tot stilstand. Een belletje uit een plastic telefoon waarschuwt Natasja Nesterova als er verderop files ontstaan.

Dan moet ze de trolleys omleiden, een taak die ze al zeven jaar plichtsgetrouw vervult vanuit haar kleine houten hokje op de stoep. Natasja's Nevski bestaat uit ploegendienst, voetkacheltjes en de wc van de boekhandel op nummer 93.

Een van de jongste beroemdste Petersburgers is een kind van de virtuele eeuw. De brutale, vuilgebekte, maar onweerstaanbare stripfiguur Masjanja is de heldin van het Russische internet. Op nummer 24, het eerste internetcafe aan de Nevski Prospekt, verkochten ze de eerste Masjanja-poppen. Geestelijk vader Oleg Koevaljov, een vriend van eigenaar Daniil Adassinski, heeft Masjanja wegens te veel succes moeten stoppen. In het hippe café staat een lui muziekje op, een meisje in een rood bloesje bestelt aan de bar een Red Devil. Tientallen computers zijn 24 uur per dag on line, er zijn optredens van dichters en vj's en er is een loungehoek met de nieuwste romans. 'De sluis van het echte leven op de Nevski naar de virtuele wereld', zo noemt Adassinski zijn creatie. ,,Deze plek op de Nevski is belangrijk, prestigieus. Geloof het of niet, bij de opening twee jaar geleden dachten sommige bezoekers dat ze, eenmaal over de drempel, in het internet waren beland.” Achter de winkelfaçade van de Nevski Prospekt is het leven nog analoog. Lena Tolokontseva (18) krabbelt met rode viltstift een vraag op een gigantische stenen muur. Het is de 'chatplek' van een van de ruim twintig groepen straatjongeren langs de Nevski, de 'Kazanski-gang', genoemd naar het voormalige museum van het atheïsme, de Kazanski-kathedraal. De groepscode schrijft een kort kapsel voor, geen make-up, een ringetje in het rechteroor en een leren jasje.

,,Binnen een dag is het overgeverfd”, zegt Lena, ,,maar dan heb ik m'n antwoord al gekregen.” Winkelende Nevski-gangers komen voor het klassieke achttiende-eeuwse Lomonosovservies, kristal of de zitvazen van Philippe Starck van Glamour Design op nummer 156, die volgens de verkoopster niet aan te slepen zijn. Zij drinken koffie in Republic of Coffee, lunchen met sushi, kleden zich bij Boss of Cesare Paciotti. Nog even, en de luxe winkels zullen de laatste restanten van de voorbije eeuw hebben ingehaald. Boekhandel 'Stormnieuws' of 'Het Leninboek', café Het Knoflookje, de jachtwinkel met opgezette beesten. Voor 'Het Schrijverswinkeltje' staan een paar oude vrouwtjes te wachten tot de traditionele middagpauze voorbij is. ,,Ik heb het al vijf over twee”, zegt de een. ,,Nee, ik heb de tijd zonet nog gebeld, het is vijf voor twee.” De Nevski, met zijn heldergrijze noordse strijklicht over de gevels, geeft de tijd niet prijs.