Niemand heeft terreur van 11 september zien aankomen

11 september had niet als verrassing mogen komen, zegt een onderzoekscommissie. Toch valt Bush of Clinton niets te verwijten, behalve dan een gebrek aan fantasie.

NEW YORK - De Amerikaanse overheid faalde op alle niveaus in het voorkomen van de aanslagen van 11 september, stelt de officiële onderzoekscommissie in haar gisteren verschenen rapport. De ergste tekortkoming: 'een gebrek aan fantasie' over het fanatisme van Al-Kaida en waar het terreurnetwerk toe in staat was.

De commissie rekent dat echter noch huidig president Bush noch diens voorganger Clinton aan. Ze stelt ook niemand anders verantwoordelijk die in de acht jaren voor september 2001 in het Witte Huis werkte. ,,Iedereen die toen in de regering zat, draagt een deel van de verantwoordelijkheid'', zei de Republikeinse voorzitter Thomas Kean bij de presentatie van het bijna zeshonderd pagina's tellende rapport, ,,maar niemand in het bijzonder''.

Dat is vooral welkom nieuws voor Bush. Die presenteert zich voor zijn herverkiezing als de oorlogspresident, de enige man die de terreur echt bestrijdt. Als de commissie zou hebben vastgesteld dat hij in het begin van 2001 niet zo doortastend en competent was als hij voorgeeft, had hem dat de verkiezingen kunnen kosten.

Bush' nationale veiligheidsadviseur Condoleezza Rice ontkende in een verhoor voor de Commissie fel dat Bush te weinig alert heeft gereageerd op waarschuwingen over Al-Kaida in de zomer van 2001. Ze wees naar fouten in de structuur van het inlichtingenwerk en de overheid als oorzaak. De Commissie lijkt daar minstens voor een deel in mee te gaan door te stellen dat Al-Kaida de ,,diepe institutionele tekortkomingen'' in de verdediging van de VS goed wist uit te buiten.

Dat de commissie na 20 maanden werk eensgezind niemand in gebreke stelt, is geen grote verrassing. Haar rapport verschijnt vier dagen voor de Democratische Conventie in Boston, die John Kerry formeel tot presidentskandidaat zal aanwijzen, en ook honderd dagen voor de presidentsverkiezingen, waarbij terrorisme een hoofdonderwerp is en ongetwijfeld ook zal blijven.

VERVOLG OP WERELD 7

'Terreur had geen prioriteit' RAPPORT 11 SEPTEMBER

VERVOLG VAN PAGINA 1

Ze moest elke schijn van partijdigheid vermijden en unaniem blijven. Anders was het rapport in het huidige bittere, politieke klimaat direct aan stukken gereten en waren de aanbevelingen direct ver onder in een kast beland. ,,We wilden het Amerikaanse volk zelf de conclusies laten trekken. Wij hoeven die niet voor ze uit te tekenen'', zo lichtte John Lehman, een Republikeins lid toe.

De commissie schrijft onmogelijk te kunnen zeggen of één besluit de daders had kunnen stoppen. ,,Wat we wel zeker kunnen zeggen, is dat geen van de maatregelen die de Amerikaanse regering van 1998 tot 2001 nam de voortgang van het Al-Kaida-complot verstoorde of vertraagde.''

Niet leuk voor Bush is dat de commissie schrijft dat voor 11 september terreurbestrijding geen topprioriteit was. Dat lijkt veel op de klacht van Bush' oud-topadviseur Richard Clarke. Die getuigde voor de commissie dat Bush meer op Irak was gericht dan op Al-Kaida.

De commissie citeert een e-mail van Clarke aan de regering uitgerekend één week voor de aanslagen. ,,Is Al-Kaida een big deal?'', vraagt de topadviseur zeer gefrustreerd. ,,Een week later kwam het antwoord'' , aldus het rapport. De aanslagen ,,waren een schok, maar hadden niet als een verrassing mogen komen. Islamistische extremisten hadden genoeg waarschuwingen afgegeven dat ze van plan waren om Amerikanen in groten getale'' te doden.

Ook het Congres, inclusief senator John Kerry, die in de campagne steevast op zijn expertise op buitenlands- en veiligheidsgebied hamert, zat te slapen. Het drong nauwelijks aan op actie tegen de terroristen. Het rapport zegt ook dat Amerika nu veiliger is, iets wat Bush op het campagnepad steevast roept. Zo vindt elke partij in het rapport iets om op campagne te gebruiken.

Kerry hield gisteren in een reactie Bush niet verantwoordelijk voor de fouten rond 11 september. Hij wilde de schijn vermijden dat hij '9/11' uitbuit, wat zijn partij eerder Bush verweet. In plaats daarvan viel hij Bush aan op het feit dat hij de inlichtingendiensten nog niet heeft hervormd.

De vijf Republikeinse en vijf Democratische commissieleden stelden gisteren unaniem voor een nationale directeur voor het inlichtingenwerk aan te stellen. Hij moet het werk van de vijftien geheime diensten samenbrengen, in het Witte Huis zetelen en direct aan de president rapporteren. Hij moet zorgen dat geheime diensten voortaan de informatie snel delen. Kerry heeft dat idee al omarmd. Bush noemde de aanbevelingen 'erg constructief', maar zei niet of hij ze overneemt.

Richard Clarke zei in een reactie dat de commissie alle controversiële onderwerpen omzeild heeft om unanimiteit te bereiken, ,,zoals de vraag welk effect de oorlog in Irak voor de strijd tegen het terrorisme heeft''.