Nieuwe bezems vegen kaal

Shell heeft opnieuw een deel van zijn olievoorraad zoek verklaard. Topman Jeroen van der Veer meldde dat donderdag, nadat 40 procent van alle 'bewezen' voorraden nog eens onder de loep was genomen. Wat er na bestudering van de overige 60 procent nog boven water komt, moet nog blijken, maar meer slecht nieuws is in ieder geval statistisch gezien waarschijnlijk.

Het nieuws van donderdag volgt op de ellende die in januari naar buiten kwam. Van de 'bewezen olie- en gasreserve' werden toen 3,9 miljard vaten geschrapt omdat die bij nader inzien niet 'bewezen' bleken te zijn. Het gaat om 20 procent van de voorraden die Shell in de nabije toekomst zou kunnen winnen en dus potentieel om veel geld. Topman Phil Watts, bij beleggers toch al niet populair, verloor het vertrouwen en werd begin maart uiteindelijk vervangen door Van der Veer.

Alsof het verkeerd omgaan met een vijfde van de oliereserves nog niet erg genoeg was, bleek twee weken geleden uit een uitgelekt memo dat 'de top' van Shell al medio 2002 was gewaarschuwd voor het probleem. En de ellende was daarmee nóg niet compleet, want de beurswaakhond AFM meldde donderdag onderzoek te doen naar mogelijke handel met voorkennis.

Met zoveel slecht nieuws lijkt het voor Van der Veer een wel erg ondankbare taak om het vertrouwen van beleggers te moeten terugwinnen. In de praktijk blijkt zo'n klus echter juist heel erg mee te vallen. Kersverse toplieden van tal van bedrijven zijn daar in het verleden vaak juist opmerkelijk snel in geslaagd.

In managementland is voor zo'n vertrouwensherstel ook een betrekkelijk simpel recept in omloop. Dat luidt in hoofdlijnen: spoor zoveel mogelijk oude ellende op, maak die bekend en zorg ervoor dat de fouten op het conto van je voorganger komen te staan. De nieuwe leider toont zo dat hij niet terugschrikt voor slecht nieuws. Dat wekt vertrouwen. Nieuwe bezems vegen schoon, heet die aanpak. Tegelijkertijd voorkomt de nieuwe nummer één zo dat hij later nog achtervolgd wordt door oud zeer, maar dan via uitgelekte memo's.

Het 'schoonvegen' is slechts deel één van het recept. Want om de problemen te boven te komen, wil de nieuwe topman ook nog graag reorganiseren. Daar horen 'voorzieningen' bij: geld dat alvast opzij wordt gezet om de toekomstige kosten van die operatie te dekken. Dat zorgt vaak voor een enorm verlies. Maar dat is in de beleving van beleggers nog de schuld van de oude top. De voorziening zorgt er ook voor dat het jaar erna de reorganisatielasten nul zijn. Voor zijn eerste 'volle' jaar kan de nieuwe leider alleen daarom al een veel beter resultaat voorspellen, en dat waarderen beleggers.

Nieuwe bezems vegen niet alleen schoon, ze vegen graag kaal. Zodat de stoep er, tijdelijk, weer glimmend bij ligt en van iedereen bewondering oogst. Het zijn niet de kleinste bedrijven die dit recept toepassen. Philips heeft het zelfs vier toplieden achtereen zien doen. Of een topman echt goed is, blijkt eigenlijk pas als zijn opvolger geen bezem uit de kast hoeft te halen.