Schaakjuweeltjes (10)

Dit is de tiende aflevering van een serie waarin klassieke hoogstandjes uit de grootmeesterpraktijk de revue passeren. In deze rubriek gaat de aandacht uit naar een tactisch hoogstandje uit een partij van Bobby Fischer. De Amerikaan, over wie al veel geschreven is, komt de laatste jaren steeds negatiever in het nieuws. Het antisemitisme heeft zich in zijn persoonlijkheid vastgezet en daar is een diep gewortelde haat tegen de Amerikaanse autoriteiten bijgekomen.

Fischer speelde in 1992 een tweekamp tegen de Rus Boris Spassky die gesponsord werd door een Servische bankmagnaat. Omdat er toentertijd een boycot was tegen Servie, werd Fischer door de Verenigde Staten gesommeerd om deze tweekamp geen doorgang te laten vinden. Na een omstreden televisieoptreden, waarin Fischer openlijk op de officiële documenten spuugt, wordt een arrestatiebevel tegen hem uitgevaardigd.

Sindsdien leidt Fischer een zwervend bestaan, waarin bij hem de symptomen van paranoia steeds duidelijker worden. Hij leeft een tijd in Hongarije, waarin hij in nauw contact staat met de fameuze Polgarfamilie. Maar als hij het gevoel heeft dat de grond te heet onder zijn voeten wordt, verdwijnt hij in het niets, totdat een interview op de Filippijnse radio de gemoederen weer doet opwaaien.

Na de aanslagen van 11 september wikkelt Fischer er geen doekjes om dat hij deze aanslag ,,het verdiende loon'' vindt voor het moderne arrogante Amerikaans imperialisme. Verschillende journalisten gaan naar hem op zoek en vooral de Filippijnse grootmeester Eugene Torre moet het ontgelden, omdat hij degene is met wie Fischer contact houdt. Bijna niemand slaagt er echter in om in zijn buurt te komen, maar volgens de laatste berichten bevindt Fischer zich momenteel in Japan en hij schijnt een kind te hebben verwekt bij een Filippijnse vrouw. Deze gebeurtenissen overschaduwen helaas de geniale schaker die hij altijd was. Veel grootmeesters spreken hun afschuw uit over Fischers persoonlijkheid maar blijven nog altijd vol bewondering over zijn schaaktechnische prestaties.

In het boek 'Fischer en zijn voorgangers' doet onze landgenoot Euwe een onderzoek naar het genie Fischer. Hij vergelijkt alle specifiek sterke kwaliteiten van de andere wereldkampioen met die van Fischer en komt tot de conclusie dat Fischer minstens zo goed was. De openingsbehandeling van Botwinnik, de aanvalskunsten van Aljechin, de fenomenale eindspeltechniek van Capablanca of het vernuft bij het verdedigen van Petrosian, Fischer blijkt alles in zich verenigd te hebben. ,,En wat opmerkelijk is'', voegt Euwe daaraan toe, ,,Fischer gebruikte relatief weinig tijd.'' De volgende combinatie van de toen 14-jarige Fischer laat nog altijd een diepe indruk achter.

Fischer - Sherwin

New York 1957

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Lc4 e6 7. 0-0 b5 8. Lb3 b4 9. Pb1 Ld7 10. Le3 Pc6 11. f3 Le7 12. c3 bxc3 13. Pxc6 Lxc6 14. Pxc3 0-0 15. Tc1 Db8 16. Pd5! Na een rustige openingsfase komt wit met een kleine combinatie die hem een tastbaar positioneel voordeel oplevert.

16. ... exd5 17. Txc6 dxe4 18. fxe4 Db5 Zwart mag zich niet vergrijpen aan de witte centrumpion met 18. ... Pxe4? want na 19. Txf7! Txf7 20. Lxf7+ Kxf7 21. Dd5+ ondervindt zwart grote problemen met zijn koning.

19. Tb6 De5 20. Ld4 Dg5 Uiteraard geen 20. ... Dxe4? wegens 21. Te1 en wit wint een stuk.

21. Df3 Pd7 Zwart wil zich graag te weer stellen door zijn paard naar veld e5 te spelen.

22. Tb7 Niet duidelijk is 22. Lxf7+ Kh8 en wit heeft zichzelf in een vervelende penning gemanoeuvreerd.

22. ... Pe5 23. De2 Lf6 24. Kh1 a5 25. Ld5 Tac8 26. Lc3 a4 27. Ta7 Pg4 28. Txa4 Lxc3 29. bxc3 Txc3 Nu is 29. ... Pe5! de enige zet hoewel wit een gezonde pion voorblijft.

(zie diagram 1)

30. Txf7!! Een briljante combinatie die vooral zo bijzonder is vanwege het vervolg. Wit kon geen 30. Lxf7+?! spelen wegens 30. ... Kh8 en de loper mag niet weg, bijv. 31. Ld5?? Tc1 en zwart wint.

30. ... Tc1+ 31. Df1!! Een ongelooflijke zet. Het gaat om dit antwoord dat wit moest voorzien. Fout is 31. Tf1+? wegens 31. ... Kh8 32. Td1 Dd2!! en wit wordt het slachtoffer van de zwakte van de onderste rij.

31. ... h5! Nog een goede poging want wie zou er nu niet verder gaan met 32. Txf8++? Maar na 32. ... Kh7 is de stelling onduidelijk. Overigens zou zwart na 31. ... Txf1+ volgt 32. Txf1+ Dxd5 geconfronteerd worden met de tussenzet 33. Txf8+ Kxf8 34. exd5 en het resterende eindspel is voor wit simpel gewonnen.

(zie diagram 2)

32. Dxc1!! De tweede briljante damezet.

32. ... Dh4 Opgeven had nu ook gekund, want 32. ... Dxc1+ faalt op 33. Tf1+ Kh7 34. Txc1.

33. Txf8++ Kh7 34. h3 Dg3 35. hxg4 h4 36. Le6 (1-0)