Liberale boycot bedreigt hervormer

Hoewel er zeven kandidaten zijn, gaat de strijd om het presidentschap in Iran vandaag tussen drie mannen. De grote vraag is of een van hen in staat zal zijn de vereiste vijftig procent van de stemmen binnen te halen.

De kans is groot dat er voor het eerst in de 26-jarige geschiedenis van de islamitische republiek een tweede ronde nodig zal zijn om een nieuwe president aan te stellen. Want de favoriet en oud-president Hashemi Rafsanjani ligt weliswaar aan kop, maar hij wordt direct gevolgd door de hervormer Mostafa Moin en de conservatieve oud-politiechef Mohammed Baker Kalibaf.

Rafsanjani en Kalibaf ondervinden hinder van het feit dat ook na het terugtrekken van een van de conservatieve kandidaten, de conservatieve stemmen nog altijd zullen worden verdeeld over vijf kandidaten. Moin heeft weliswaar twee hervormingsgezinde tegenspelers, maar meer last van de oproep van liberalen om niet te gaan stemmen. De opkomst is vandaag bepalend: een lage opkomst zal vrijwel zeker in het voordeel werken van Rafsanjani.

Veel Iraniërs zijn gedesillusioneerd met het politieke systeem, dat hun twee keer met massale steun gekozen president Khatami geen kans gaf de beloofde hervormingen door te voeren. Ze geloven niet dat Moin de macht zal krijgen te doen wat Khatami niet lukte.

Daarom blijven ze thuis - net als bij de parlementsverkiezingen vorig jaar, toen de helft van de kiezers verstek liet gaan, waardoor de nieuwe president te maken krijgt met een door de conservatieven gedomineerd parlement. En dat naast de veto's die de door de geestelijke leiding beheerste staatsorganen over zijn beslissingen kunnen uitspreken. Een van die organen bepaalt nu zelfs de verkiezingen: de Raad van Hoeders keurde meer dan duizend kandidaten af.

Khatami kon niet voorkomen dat de vrije kranten die onder zijn bewind ontstonden, werden verboden en dat journalisten om hun dissidente mening in de cel belandden. Hij kon weinig verbeteren aan de rechten van vrouwen - die niet zonder de toestemming van man of vader mogen reizen en wier getuigenis in de rechtbank de helft waard is van die van een man. Khatami kon ook weinig doen tegen de grote armoede en de hoge werkloosheid. En nog deze week kon hij weinig meer doen dan protesteren toen Moins medewerkers op campagne door religieuze milities werden aangevallen.

Een deel van zijn achterban zegt nu pragmatisch op Rafsanjani te stemmen: die heeft immers goede banden met geestelijk leider Khamenei en meer macht om veranderingen door te voeren. Hij belooft - net als Moin - de banden met de VS te herstellen.

Toen Rafsanjani daartoe tijdens zijn eerdere twee termijnen de kans had, deed hij dat echter niet. En toen hij in 1997 vertrok, hadden alle EU-landen hun ambassadeurs uit Teheran weggehaald in verband met aanslagen op Iraanse dissidenten in ballingschap. En bovendien heeft hij als voorzitter van de Raad van Experts jarenlang Khatami's hervormingsplannen tegengewerkt.