Oorlogskunst terug naar eigenaren

AMSTERDAM - Vier kunstwerken uit de rijkscollectie worden teruggegeven aan nabestaanden van de oorspronkelijke eigenaren. Die raakten de werken in de Tweede Wereldoorlog kwijt. Op advies van de Restitutiecommissie, die claims op oorlogskunst onderzoekt, wijst staatssecretaris Van der Laan (cultuur) de werken aan de familie toe.

Het gaat om de 19de-eeuwse schilderijen 'Landschap met watermolen en boeren die vee over een zandweg drijven' van B.C. Koekkoek, 'Zandweg met boerenwoningen aan een bosrand' van A. Schelfhout en 'Winterlandschap met herten' van P.G. van Os. Een andere rechthebbende krijgt de tekening 'Visser te paard' van Jozef Israëls terug.

Aanleiding voor de eerste claim was een briefkaart waarop de eigenaar van de schilderijen (V.) de wens uitte enkele schilderijen te schenken aan zijn onwettige zoon K., die opgroeide in een pleeggezin. V. werd in 1942 gearresteerd vanwege zijn joodse afkomst en kort daarop in Auschwitz omgebracht. Vanuit kamp Westerbork verstuurde hij op 2 juli 1942 nog een briefkaart aan K's biologische moeder met de tekst: Beste Anne, Haal weg, Amster-herten, dam, Schelfhout, Zandweg boerenhuis met bos, Pieter G. van Os, winter met

Jacob van Loo, Bloemstilleven, Abram Govaerts, Italiaanse Bergen, B.C. Koekoek, Landschap met watermolen en boer vee Anne voor K. Hartelijke groeten, V.

Toen zij de werken wilde ophalen was de woning van V. al leeggeroofd. Pas in augustus 2002 kreeg K. de briefkaart van zijn moeder.

Uit onderzoek van de Restitutiecommissie bleek dat de werken van Koekoek, Schelfhout en Van Os in 1942/1943 op de Amsterdamse kunstmarkt waren verschenen. Sinds eind jaren veertig hebben ze deel uitgemaakt van de Nederlands Kunstbezit-collectie. Er waren te weinig aanwijzigingen om het anonieme doek 'Italiaans berglandschap bij avond'

in de collectie te identificeren als het op de briefkaart genoemde schilderij 'Italiaanse bergen'.

Ook de tekening 'Visser te paard' van Jozef Israëls gaat terug naar de rechthebbende. De oorspronkelijke joodse eigenaar had zijn kunstverzameling in 1939, voor zijn vertrek naar Amerika, opgeslagen in Amsterdam. Tijdens de bezetting namen de nazi's de collectie in beslag. In 1949 belandde het werk in de rijkscollectie. Een kleinzoon kwam de tekening vorig jaar op het spoor.

Sinds de Restitutiecommissie in januari 2002 werd opgericht, werden twintig zaken aan de commissie voorgelegd. In veertien zaken bracht zij advies uit.