China wil schone Boeddha's (Gerectificeerd)

De vervuiling in de Chinese kolenmijn-provincie Shaanxi bedreigt de enorme Boeddha-beelden in de Yungang-grotten. Milieu krijgt nu eindelijk prioriteit om deze toeristentrekkers te redden.

DATONG - ,,Als kind speelden we in de grotten', zegt bakker Mi in zijn winkeltje met tientallen kartonnen dozen, tot de rand gevuld met zoete broodjes, sesamkoeken en knalroze wafels. Hij is in het dorpje bij de grotten geboren. ,,Nu moet je 60 yuan betalen om er in te komen.' Bijna twintig kilo koek moet Mi verkopen wil hij nu een toegangskaartje voor de grotten kunnen kopen.

Ondanks de - voor Chinezen - hoge entree-prijs, bezoeken dagelijks duizenden voornamelijk Chinese toeristen de Yungang-grotten. De beelden daarin behoren tot de meest bijzondere in de wereld. Ze werden vanaf de vijfde eeuw gehouwen in de Wuzhou-rotsen, die over een rivier in het noorden van de provincie uitkijken. Door de eeuwen heen groeide hun aantal tot 21000 afbeeldingen, in ruim tweehonderdvijftig grotten.

Sinds 2001 staan de beelden op de wereld-erfgoedlijst van Unesco. De grootste beelden meten maar liefst twintig meter, de kleinste afbeeldingen nog geen twee centimeter. De boeddhistische figuren sieren de wanden van de grotten; pagodes stutten de plafonds waarop kleurrijke muzikanten en dansers zijn afgebeeld.

Volgens sommige onderzoekers zijn er zelfs Griekse invloeden in de beelden te vinden die via het huidige Afghanistan over de zijderoute Noord-China zouden hebben bereikt. Na de vernieling van de twee reusachtige stenen Boeddha's in Afghanistan door de Taliban in 2001 tot de grootste van de wereld. Het is een wonder dat er zoveel bewaard zijn gebleven. Nadat Japanse onderzoekers de grotten in 1906 ondekten, werden de beelden geplunderd door avonturiers en antiekhandelaren. ,,Duitse, Amerikaanse en Japanse handelaren lieten de hoofden ervan afhakken', vertelt bakker Mi. De handelaren zetten met krijtjes kruisen op de beelden die ze wilden hebben. Vervolgens sloegen Chinese handlangers de hoofden met hamer en beitel af. Dat lukte niet altijd even goed, getuige de soms verticaal gespleten hoofden.

Ook herders die in de winter vuurtjes in de grotten stookten hadden een kwalijke invloed op de beelden. Andere vroege bezoekers krasten hun namen in de fresco's, die vijftien eeuwen geledenop de muren van de grotten geschilderd werden. Daarnaast worden de beelden sinds de vijfde eeuw gestaag geërodeerd door zandstormen en regenwater, dat door de rotswand de grotten in lekt.

Nu zijn het echter de kolenmijnen van Shaanxi die de ergste bedreiging vormen. De boeddhabeelden kijken uit op een industrieel woud van schoorstenen, mijnschachten en fabrieken op nog geen driehonderd meter afstand van de rotswand. De nabijgelegen industriestad Datong is een van de meest vervuilde steden in China. In de lucht in en rondom de stad komen hoge concentraties van stikstofdioxide voor. Dat is schadelijk voor de gezondheid, en ook voor de beelden in de grotten van Yungang. Kolengruis van de mijnen wordt dagelijks de grotten ingeblazen, en ligt in een zwarte waas over de schouders en op de hoofden van de kostbare beelden. De vervuilde lucht tast niet alleen het gesteente aan maar ook de kleuren van de fresco's.

Wegomleidingen en aanplant van bomen om de grotten tegen de vervuilde wind te beschermen hielpen iets. Aan de vervuiling zelf werd echter niets gedaan.

De geweldige toename van het aantal toeristen naar Shaanxi (bijna 30 miljoen in de eerste helft van dit jaar) gaat daar verandering in brengen. Daarnaast verdiende de provincie dit jaar 22 miljoen euro aan buitenlands toerisme. Wat Chinese volksgezondsheidsinstanties nooit voor elkaar hebben gekregen lukt de provinciale toeristenindustrie wel: terugdringen van de luchtvervuiling in en rondom steden als Datong, is nu een van de prioriteiten geworden, en de beelden worden schoongemaakt.

Bakker Mi is naar eigen zeggen nog altijd kerngezond. Maar hij maakt zich wel grote zorgen om de mensen die bij de grotten van Yungang wonen. ,,De beelden zijn nog altijd smerig, maar nu ze schoongemaakt worden veel minder dan vroeger', zegt hij. ,,Het zijn de mensen die hier in de koolmijnen en fabrieken werken die echt te lijden hebben.'