'Groot-ayatollah Sistani weggewerkt naar Londen'

Terwijl de Amerikanen in Najaf strijd leveren met Moktada al-Sadr, ligt de man die het geweld kan bezweren in Londen in een ziekenhuis. Dat is opzet, denken velen, zodat de VS hun gang kunnen gaan.

AMSTERDAM - Moktada al-Sadr weet het zeker, de Iraanse media suggereren het en veel Irakezen denken het. De sjiitische groot-ayatollah Ali al-Sistani bevindt zich met opzet buiten Irak nu de Amerikaanse troepen en het Iraakse leger in Najaf de strijd zijn aangegaan met Moktada al-Sadr en zijn Al-Mahdi-militie.

Al-Sistani vertrok deze week naar Londen met hartklachten, en is vrijdag gedotterd. Bij de vorige crises rond Al-Sadr speelde hij een doorslaggevende rol, om tot een bestand te komen. Al-Sadr meent dat premier Allawi de ayatollah ervan overtuigd heeft het land te verlaten zodat de VS de vrije hand hebben om met zijn militie af te rekenen.

In Irak circuleert het gerucht dat de 74-jarige geestelijke tegen zijn zin door familieleden het land uit is gebracht. Dat zijn hartkwaal niet levensbedreigend is, staat vast. En de ayatollah heeft Najaf zelfs in de 'donkere dagen van Saddam' -zoals hij zelf zegt- nooit verlaten. Hij ging dan ook pas overstag toen zijn zoon Mohammed Roeba meeging, hij de Amerikaanse helikopter kon weigeren en over de weg naar het vliegveld van Bagdad kon worden vervoerd. Roeba weersprak de geruchten gisteren en zei dat de behandeling al drie weken geleden gepland was.

Al-Sistani's medewerkers zeggen dat de ayatollah in Londen zo zeer meeleeft met wat er gebeurt in zijn stad, dat zij uit bezorgdheid de details voor hem verzwijgen. Vanaf zijn ziekbed riep Sistani vorige week de partijen op de strijd te staken en de heiligdommen in Najaf te ontzien.

Volgens de geruchten zijn ook drie andere leden van de Hawza, de religieuze autoriteit in Najaf, op verzoek van de gouverneur en de sjiitische partij Sciri vertrokken. Of dat klopt is onduidelijk, maar het is opvallend stil vanuit de Hawza.

Al-Sistani staat bekend om zijn weerbarstige mening: zijn fatwa aan sjiieten na de Amerikaanse inval om niet tegen de Amerikanen te vechten, zijn verzet tegen het uitstellen van verkiezingen, zijn kritiek op de voorlopige grondwet. Dus kon het niet anders dan dat de VS hun plannen moesten bijstellen en hem moesten raadplegen bij het samenstellen van Allawi's interim-regering.

Was hij in Najaf geweest, dan had hij zich zeker verzet tegen de gevechten middenop de grote begraafplaats daar, die voor de sjiieten als heilig geldt. En hij zou de aangewezen bemiddelaar zijn geweest, die beide partijen zou dwingen tot afspraken die naar de smaak van de Amerikanen en Allawi wel eens te gunstig zouden kunnen zijn uitgevallen voor Al-Sadr. Dat maakt de Iraakse geruchten plausibel.

Maar ook voor de ayatollah zelf is een verblijf in de Londense luwte niet slecht. Hij hoeft daardoor niet te kiezen, zodat hij Al-Sadrs groeiende aanhang niet van hem vervreemdt. Daarom liet hij bij de vorige crisis in april ook pas na dagen van zich horen. Hoewel Al-Sadr in kennis en autoriteit veruit de mindere is van de groot-ayatollah, valt hij niet weg te cijferen. Als mede-nazaat van de profeet en als zoon en schoonzoon van groot-ayatollahs en lid van de belangrijke elite in Najaf kan hij niet worden genegeerd.

Door de fysieke afstand kan Al-Sistani reageren wanneer hém dat uitkomt. Want fatwa's zijn niet afhankelijk van tijd of plaats. Eén van zijn voorgangers, ayatollah Al-Sjirazi, vaardigde op zijn sterfbed een fatwa uit die in 1920 leidde tot een opstand van Irakezen tegen de Britten. Mocht Al-Sistani besluiten alle gevechten in Najaf te verbieden, dan hebben de sjiieten zich daaraan te houden. En ook de VS zullen gezien Al-Sistani's statuur het hoofd moeten buigen voor zo'n decreet -al zou het de redding betekenen voor Al-Sadr.