'Minder regels leidt tot meer fouten'

Naast de 36-urige werkweek liggen ook de regels voor overwerk en pauzes onder vuur. Met een versobering van de arbeidstijdenwet wil minister De Geus werknemers en werkgevers meer ruimte geven voor individuele afspraken. Bonden vrezen uitbuiting.

AMSTERDAM - Mag een huisarts of verpleegkundige onbeperkt pieperdiensten draaien? Is het niet gevaarlijk als technisch personeel langer dan acht uur nachtdienst loopt? En mag een werkgever in drukke seizoenen het personeel langer laten werken of moet hij of zij dure nieuwe krachten aantrekken? Het zijn slechts een paar dilemma's die de contouren van de nieuwe arbeidstijdenwet oproepen.

Een meerderheid van de Tweede Kamer heeft al ingestemd met de hoofdlijnen van het plan van minister De Geus om de arbeidstijdenwet uit 1996 te flexibiliseren en meer op Europese richtlijnen te doen aansluiten. Zo wil De Geus de maximum arbeidstijd verruimen van 9 uur naar 12 uur per dag en van 45 uur per week naar 60. Dat overwerk mag echter niet structureel plaatsvinden. In 13 weken zal een werknemer gemiddeld maximaal 48 uur per week mogen werken. Verder wordt het verplichte half uur pauze bij zes uur werken een kwartier en wordt het maximum aantal opeenvolgende nachtdiensten geschrapt net als de verplichte rust na dergelijke diensten.

Betekent dit dat Nederland binnenkort massaal met de wallen onder de ogen loopt vanwege alle overwerk? Als de nieuwe regels over anderhalf jaar daadwerkelijk op de werkvloer gaan gelden, dan zal daar in de praktijk niet zo heel veel veranderen, voorspelt John Klein Hesselink, senior onderzoeker arbeidsvraagstukken bij TNO Arbeid. ,,De echte verandering is dat werkgevers en werknemers meer ruimte krijgen om afspraken te maken over de werktijden'', zegt hij. ,,De bonden zullen niet zo snel met ruimere werktijden instemmen. Als ze dat al doen, dan wel tegen een wisselgeld van hoger loon, kinderopvang of meer vrije dagen.''

Hoewel hij de Nederlandse vakbonden als sterke onderhandelaars beschouwt, is de onderzoeker er niet helemaal gerust op dat iedere werknemer een vuist kan maken tegenover zijn werkgever. ,,Al die regels mogen best minder, maar ik hou mijn hart vast of het wel goed gaat.''

Die angst delen de vakbonden. ,,Werkgevers zullen de grenzen van de wet opzoeken'', verwacht Sam Groen, adviseur arbeidsvoorwaarden bij FNV Bondgenoten. ,,Tot nu toe zijn bonden gewend om afspraken te maken over de standaardwerktijden. Ik weet niet of ze in staat zijn om zaken als overwerk tot in detail vast te leggen. Zeker bij de grote bedrijfstakcao's wordt dat lastig. Daarnaast is er een flink aantal bedrijven dat niet onder een cao valt en ook geen ondernemingsraad heeft die dergelijke afspraken voor het personeel kan maken. En een individuele werknemer staat nou eenmaal minder sterk tegenover de werkgever van wie hij of zij afhankelijk is.''

Daar komt nog bij dat de vakbonden niet gelukkig zijn met de verruiming voor nachtwerk en beschikbaarheidsdiensten. ,,Werken in de nacht en overwerk zijn slecht voor de gezondheid. De kans is groot dat er fouten worden gemaakt'', waarschuwt Groen. Als voorbeeld noemt hij liftmonteurs. ,,Die zijn ook 'snachts oproepbaar. Vaak staan ze onder grote druk om het werk op tijd af te hebben en worden er lange diensten gedraaid. Dan zie je wel dat er door vermoeidheid ogenschijnlijk stomme fouten, zoals het niet afzetten van de stroom, worden gemaakt.'' Ook denkt de vakbondsadviseur dat het soepeler aankijken tegen overwerk een zware druk zal leggen op de werknemers die arbeid en zorg moeten combineren.

Werkgeversorganisatie MKB Nederland verwacht dat het voor haar leden alleen maar makkelijker zal worden door de wetswijzigingen. ,,Voor schilders en andere bedrijven die met seizoenspieken te maken hebben is het fijn als ze met hetzelfde personeel de drukte kunnen opvangen'', legt Suzanne van Dijk, secretaris juridische zaken van MKB Nederland, uit. ,,De werknemers kunnen dan bijvoorbeeld in de zomer extra vrije dagen opnemen.''

Wat het MKB betreft is de versoepeling die minister De Geus nu voorstelt zelfs te beperkt. De voorwaarde dat een werknemer in 13 weken gemiddeld maximaal 48 uur per week mag werken is hen nog te streng. ,,Als je in een bepaalde bedrijfstak hard wilt knallen, dan moet dat kunnen'', pleit Van Dijk. Zij ontkent dat dan het risico dreigt dat ondernemers hun personeel gaan uitbuiten. ,,Het is niet onze bedoeling om eenzijdig een langere werkweek af te kondigen. Het moet in overleg. Ook voor het personeel kan het gunstig zijn om langer te werken. Zo verdienen ze wat meer.''