Johannes Tauler

Wat is het belang van Johannes Tauler voor onze tijd?

,,Veel mensen beleven religie individualistisch. Los van metafysica, dogma's en kerkgenootschappen verlegt de moderne gelovige zijn religieuze ideaal (Vestdijks 'eeuwige mens') in zichzelf. Jan Oegema noemde deze gelovige de soloreligieuze. De link met middeleeuwse mystici is dan snel gelegd.''

Niet door mij

,,Volgens Tauler ligt de zuiver goddelijke kern verborgen in de zielengrond van ieder van ons. De mens, door de erfzonde uitgesloten van de oorspronkelijke beweging van al het geschapene uit God en in God terug, weet zich van die kern ver verwijderd. Om hem te naderen, zijn onthechting en introspectie nodig.''

Onthechting van wat?

,,Tauler spreekt van een drievoudige mens: de zintuiglijke, de rationele en de geestelijke mens. De zintuiglijke mens, daarbij gestuurd door zijn verstandelijke vermogens, moet zich bevrijden van verlangen (sympathie) en woede (antipathie).''

Waarom?

,,De menselijke wil belemmert de goddelijke wil. Onze zintuiglijke waarneming van het vergankelijke en tijdelijke vertroebelt de blik op de goddelijke oorsprong in onszelf.''

Kun je iets praktischer worden?

,,Graag. Ook Tauler interesseert zich vooral voor de praktische verwerkelijking. Vandaar ook dat hij zich in zijn prediking nadrukkelijk richt op het concrete, alledaagse leven van zijn gehoor. Hij spreekt hen persoonlijk, bijna vertrouwelijk toe.''

Laat hij mij eens zo toespreken.

,,In zijn preek voor Pinksteren naar aanleiding van 1 Petrus 4, 7 roept hij zijn gehoor op zich net als de discipelen voor te bereiden op het ontvangen van de Heilige Geest. Deze voorbereiding berust op vier zaken: afgescheidenheid, lijdzaamheid, innerlijkheid en eenheid. De mens 'moet precies zo doen als de landman die in maart, wanneer hij ziet dat de zon hoger begint te stijgen, op inspectie gaat; hij bekapt en besnoeit zijn bomen en wiedt het onkruid en ploegt zijn grond om en graaft met grote ijver. Precies zo moet de mens zichzelf omgraven en in zijn grond kijken en met zijn werk die helemaal omkeren en zijn bomen bekappen, dat wil zeggen zijn uiterlijke zinnen en zijn laagste zielenkrachten en zijn onkruid helemaal uitrukken.'''

Als hij dat onkruid gewied heeft, weet hij dan wie of wat God is?

,,Hij weet wat God niet is. Net als Meister Eckhart staat Tauler in de traditie van de negatieve theologie: God is geen optelsom van eigenschappen waaraan je je zou kunnen spiegelen. Integendeel, Hij is niets van dat alles waarmee Hij omschreven zou kunnen worden. Hij is de leegte, het niets, de afgrond.''

Na hartgrondig wieden en langdurige introspectie ontdek je dat God leegte is. Geen prettige ontdekking...

,,Leegte is geen negatief begrip. Essentieel is Taulers idee dat de genadevolle eenwording van mens en God ons niet vanzelfsprekend gegeven is. Een thema in de preken van Johannes Tauler is dan ook zijn oproep tot het zich vrijmaken van zelfzucht en ik-betrokkenheid, tot gelijkmoedige gelatenheid ofwel een ascetische verkleining van jezelf, resulterend in een overgave van jezelf aan de goddelijke afgrond.''

En wat levert mij dat op?

,,Tauler benadrukt de wending die de mens telkens weer moet maken, een omkeer of inkeer in de geest Gods. Als hij daarin slaagt, kan hij als natuurlijk-volmaakte mens de eenwording met God vinden in de innerlijkste grond, het rijk Gods in ons: de godgeboorte in de mens.''