Echte privé-klinieken, daar is het wachten op

Voor een staaroperatie naar een privé-kliniek, dat kan allang. Maar wanneer kunnen patiënten ook voor alle soorten zorg naar een privé-kliniek? De minister wil het. Ambitieuze ondernemers lopen zich al warm. Maar de verzekeraars aarzelen. Kliniek ViaSana wordt de testcase.

Ooit stond er midden in Mill, een dorpje op het Brabantse platteland, een mavo. Totdat begin jaren negentig een lokale ondernemer, Martin van Kempen, het leegstaande gebouw opkocht. Hij zette er eigenhandig een reusachtige sporthal tegenaan en legde zo de basis voor de Fitland keten. Indoor- en outdoorsporten, party- en gezondheidscentra, met vestigingen op diverse plaatsen in Brabant en België. Want, verwoordt Van Kempen de essentie van succesvol ondernemerschap: ,,Je moet altijd met iets unieks komen.''

En zo is het ook gegaan met ViaSana, de kliniek die hij begin dit jaar in Mill startte met de orthopedisch chirurg Klaas van de Heijden en Jos Althuyzen, leverancier van orthopedische producten. Van Kempen: ,,Ik liep al jaren rond met de wens om het gezondheidsconcept van Fitland verder uit te bouwen.''

En opnieuw is de voormalige mavo de bezienswaardigheid van Mill. ,,We hebben al een keer een open dag gehad. En regelmatig komen collega's uit ziekenhuizen langs'', zegt Johan de Bruin, directeur van het zelfstandig behandelcentrum (zbc) in Mill, zoals privé-klinieken die ziekenhuiszorg verlenen officieel heten.

Nu is ViaSana, dat er inmiddels 83 operaties op heeft zitten, ook het bekijken waard. Precies wat minister Hoogervorst (volksgezondheid) voor ogen staat als hij het heeft over privé-initiatief in de zorg. De minister hoopt zo concurrentie aan te wakkeren. Dat levert niet alleen betere, maar ook betaalbare zorg op, is zijn redenering.

Hoogervorst heeft daarom het afgelopen jaar de regels voor de zelfstandige behandelcentra aanzienlijk versoepeld. Hij hoopt dat de privé-klinieken uitgroeien tot een volwaardig alternatief voor zorg die normaliter het ziekenhuis levert.

En eerlijk is eerlijk: op het Brabantse platteland staat eigenlijk een klein ziekenhuis. Een wondertje van logistiek en eenvoud in vergelijking met een doorsneeziekenhuis. Uitstekend geoutilleerd met twee moderne operatiekamers en vier spreek- en behandelkamers. De luchtzuivering van de operatiekamers -noodzakelijk voor een steriele omgeving- voldoet bijvoorbeeld aan de hoogste internationale normen. ,,Geschikt voor open-hartoperaties'', zegt Johan de Bruin trots. Niet dat ViaSana snel patiënten zal helpen aan een bypass of nieuwe hartklep.

VERVOLG OP PAGINA 2

Echte privé-klinieken, daar is het wachten op

VERVOLG VAN PAGINA 1

Privé-klinieken moeten zich immers beperken tot 24-uurszorg, zorg die binnen een etmaal kan worden afgehandeld, luidt de wet. Maar medisch directeur Klaas van der Heijden verwacht dat die regel snel zal verdwijnen. De uitbreidingsplannen liggen dus al klaar: Twee nieuwe operatiekamers, een extra etage om patiënten langdurig te kunnen verplegen en extra spreekkamers.

ViaSana heeft bovendien een vergunning voor liefst elf medisch specialismen en is daarmee op papier de grootste privé-kliniek van het land. Op papier, want in de praktijk beperkt het jonge bedrijf zich tot urologie, gynaecologie, plastische chirurgie en orthopedie. En dan vooral tot kleine medische behandelingen die, strak en bedrijfsmatig gepland, tien à twintig procent goedkoper kunnen worden uitgevoerd dan in een regulier ziekenhuis. Een knieoperatie, een sterilisatie, rughernia, ingrepen die meestal door de ziektekostenverzekeraar worden vergoed. Maar ook zorg die de verzekeraar niet vergoedt, kan de kliniek leveren.

Verder ontbreken wachtlijsten en de zorg is, waar mogelijk, innovatief, zoals de gekozen sterilisatiemethode van vrouwen bewijst. Niks verdoving of sneetje in de buik, maar gewoon een spiraaltje dat in de eileiders wordt aangebracht. Een ingreep van een kwartier, zonder veel overlast voor de patiënte. ,,Die zie je daarna weer gewoon winkelen in het dorp'', zegt De Bruin.

De belangstelling onder vakgenoten is groot. Een personeelsadvertentie heeft ViaSana nog nooit hoeven plaatsen. De Bruin: ,,We hebben 130 open sollicitaties gekregen de afgelopen maanden. Iedereen wil hier graag werken.''

ViaSana heeft nu 31 mensen op de loonlijst, van wie 18 deeltijders. Vaak ziekenhuispersoneel (verpleegkundigen, sterilisatiemedewerkers) dat graag een aantal dagen in de week ontsnapt aan de beslommeringen van het ziekenhuisbestaan. Bovendien zijn de operaties en ingrepen goed te plannen. Dus onregelmatige diensten komen niet voor. ,,Ook medisch specialisten zijn er genoeg'', zegt Van Kempen. ,,Vaak maken ze binnen hun maatschap gewoon afspraken over wat ze hier willen gaan doen.''

,,Maar bij ons komen alleen de beste mensen binnen'', zegt Van der Heijden beslist. Alleen zo kan zijn kliniek onderscheidende zorg afleveren, is de redenering. Onderscheidend in prijs en kwaliteit. Uiteindelijk moet het voor een zorgverzekeraar wel interessant zijn om klanten helemaal naar Mill te sturen.

Nu heeft zorgverzekeraar VGZ, verreweg de grootste verzekeraar in het zuiden van het land, het niet zo op privé-klinieken die ziekenhuiszorg leveren. ,,Iedere week hangt er een specialist bij mij aan de lijn die voor zichzelf wil beginnen'', zegt zorginkoper Ronald Meerlo. ,,Over hoe hij het moet aanpakken. Daar hoor je dan uiteindelijk niets meer van.''

Want echt ondernemerschap is schaars in de zorg. En, meent Meerlo, vaak is zo'n kliniek niet veel meer dan een achterkamertje van de lokale tattooshop. ,,Natuurlijk is dat laatste wel gechargeerd. Maar feit is dat de overheid gemakkelijk vergunningen verstrekt, maar er geen kwaliteitscontrole vooraf plaatsheeft.'' Een verzekeraar zal dus moeten weten met wie hij in zee gaat.

Nu is ViaSana een gunstige uitzondering, beklemtoont Meerlo. Hij heeft de kliniek bezocht, een medisch adviseur van VGZ heeft de zorg kwalitatief doorgelicht en alles was piekfijn in orde. ,,Ze kiezen ook voor ervaren specialisten en weten de avonturiers, die altijd op zo'n initiatief afkomen, goed buiten de deur te houden.''

Toch heeft Meerlo de kliniek in Mill conservatief gecontracteerd. De kliniek moet zich eerst maar eens bewijzen, vindt hij. VGZ wil ook nog wel meebetalen aan een experiment met twee nieuwe medische behandelingen. ,,Dan kunnen we zien hoe ze dat doen'', zegt de zorginkoper.

Maar meebetalen aan de peperdure MRI-installatie waarop de ViaSana-directie haar zinnen heeft gezet? ,,Laten we dat nou maar niet doen.''

De voorkeur van de zorgverzekeraar gaat uiteindelijk toch uit naar zorg die wordt verleend door gewone ziekenhuizen. ,,Daar ligt absoluut onze prioriteit'', zegt Meerlo. Ziekenhuizen spelen immers in de gezondheidszorg een veel belangrijker rol. ,,Ga maar na: van de 1,5 miljard euro die we jaarlijks uitgeven aan ziekenhuiszorg, gaat 0,2 procent naar zelfstandige behandelcentra.''

Natuurlijk, privé-klinieken werken volgens het principe van de lopende band. En zo'n bedrijfsmatige aanpak is goedkoper en efficiënter. ,,En hun zorg is vaak innovatiever'', zegt Meerlo. ,,De sterilisatiemethode van ViaSana komt bijvoorbeeld maar moeizaam van de grond in ziekenhuizen. Die moeten daar, door hun ingewikkelde bekostigingsstructuur, geld op toeleggen. Met zo'n bedrijfsmatige aanpak is het net allemaal wel haalbaar.''

Maar hij onderkent het gevaar waar ook ziekenhuisdirecties op wijzen: de nieuwe concurrenten pikken de krenten uit de pap. Juist met die eenvoudige zorg is geld te verdienen, ook voor de ziekenhuizen. Ziekenhuizen hebben die extra omzet vaak broodnodig, om gaten elders in hun begroting te dichten. Ze vrezen bovendien dat alleen de dure, ingewikkelde zorg voor hen overblijft. Zorg die nimmer winstgevend is te maken, zoals ingewikkelde operaties. De vergoedingen die de overheid daarvoor heeft vastgesteld, zijn vaak niet kostendekkend.

Bij ziekenhuizen leeft nog een ander probleem: ze voelen zich aan banden gelegd als verzekeraars met de concurrentie in zee gaan.

,,Verzekeraars maken met ons strakke afspraken over hoeveel zorg we per jaar mogen leveren. Wij moeten ons aan deze productieafspraken houden. Maar tegelijk maken diezelfde verzekeraars ook afspraken met zelfstandige behandelcentra over extra zorg. Zorg die wij natuurlijk ook kunnen leveren'', zegt René Peters, voorzitter van de Raad van bestuur van Ziekenhuis Bernhoven (Oss/Veghel), het ziekenhuis waar ViaSana-baas Van der Heijden nog steeds een paar dagen in de week werkt.

,,Daarmee krijgt zo'n zbc dus een voorkeursbehandeling. Daarover moeten we met de verzekeraars nog een pittig gesprek hebben.'' Want extra verleende zorg betekent immers extra inkomen voor het ziekenhuis.

Maar Meerlo is hiervan niet onder de indruk van dat argument. ,,Eigenlijk zijn voor ons privé-klinieken vooral de luizen in de pels. We proberen via deze initiatieven ziekenhuizen scherp te houden. Zodat ook zij hun bestaande zorg bedrijfsmatiger gaan inrichten.''

Of dat zo werkt? Natuurlijk heeft ziekenhuisbaas Peters de kliniek in Mill bezocht. En natuurlijk speelde ook bij hem de gedachte: 'Kunnen wij dat niet zelf?' Peters: ,,We hebben dus de mogelijkheden voor een meer bedrijfsmatige aanpak onderzocht, een zelfstandig behandelcentrum in eigen huis.'' Maar zo'n privé-kliniek binnen het ziekenhuis bleek praktisch onhaalbaar. ,,Je komt dan voor lastige situaties te staan waarbij mensen voor hetzelfde werk verschillend worden betaald.'' De ene gewoon uit de ziekenhuisbegroting, de ander uit de zbc-pot. En dat geeft te veel onrust op de werkvloer, denkt Peters. ,,Daar kun je dan maar beter niet aan beginnen.''

Het ziekenhuis Bernhoven en de nieuwe privé-kliniek ViaSana hebben nog wel gesproken over samenwerking. Het ziekenhuis zou een deelname kunnen nemen in de kliniek in Mill. Want Ziekenhuis Bernhoven, nu nog op twee locaties (in Oss en Veghel) hoopt binnenkort een nieuw modern groot ziekenhuis te kunnen gaan bouwen. En dat biedt alle kansen voor bedrijfsmatige, concurrerende zorg. ,,Het ziekenhuis van de toekomst zal er dan ook heel anders uitzien'', voorspelt Peters.

Of ViaSana een grootse toekomst tegemoet gaat? Mill ligt op de grens van het verzorgingsgebied van twee ziekenhuizen, analyseert Peters. En zíjn patiënten ziet hij nog niet zo snel naar Mill afreizen. Daarvoor is de binding met de regio-Oss te groot. In de kliniek is bovendien veel geïnvesteerd -volgens de ondernemer Van Kempen 'een bedrag tussen de vijf en tien miljoen euro'. ,,Dat is veel geld. Om dat terug te verdienen hebben ze eigenlijk patiënten uit het hele land nodig'', zegt Peters. ,,Zo niet, dan kunnen ze het, vrees ik, niet redden.''