Eenzaam in een wereld vol met 'smeerlappen'

Hij was de eerste Nederlander die een Touretappe won en de eerste Nederlandse wereldkampioen. Gisteren overleed wielerlegende Theofiel Middelkamp, 91-jaar.

Fons Bleijenberg had vooraf nadrukkelijk instructies gegeven. Het bezoek kon zich, op deze lentedag in 2003, beter niet als journalist uitgeven. Theofiel Middelkamp moest maar geloven dat een supporter voor hem was afgereisd naar Zeeuws-Vlaanderen. Hij had het niet zo op de pers, sinds er in de jaren vijftig iets lelijks over hem was geschreven.

Tientallen jaren leefde Middelkamp als een kluizenaar in Kieldrecht. Dorpsgenoot Fons Bleijenberg had hem de laatste jaren wat uit zijn isolement gehaald. Af en toe bracht hij een pan soep naar Middelkamp. ,,Fiel is een beste mens, maar met een gebruiksaanwijzing.''

Toen de wielerlegende, een tanige man met gegroefd gelaat, de keuken van Bleijenberg binnentrad, keek hij de vreemde gast met priemende ogen aan. Vragen stellen had geen zin. Tegenspraak duldde hij niet. Middelkamp, inmiddels 89 jaar, zou zelf wel vertellen hoe zijn leven was verlopen. Elke zin bevatte wel een vloek, in zingend Zeeuws-Vlaams.

Terwijl hij zijn platte pet op tafel smeet, begon hij te klagen dat de laatste jaren vissen op zijn geliefde Schelde geen zin meer had. Het water was te vervuild. De wereld werd geregeerd door 'nietsnutten in Den Haag en Brussel'. Niet zo'n vreemde uitspraak uit de mond van een man die zijn leven lang ruzie maakte. De heren van de bond waren 'stinkende rotzakken', 'smeerlappen'. Zijn zoons, met wie hij al jaren geen contact meer had door een geldkwestie, noemde hij 'bandieten'.

In de crisisjaren dertig was hij wielrenner geworden. Om brood op de plank te brengen. Vanaf de eerste koers bleek zijn talent. Hij had het van 'Onze Lieve Heer' gekregen. Hij had er nooit iets voor hoeven doen, hoogstens had hij het nooit verwaarloosd. In de kermiskoersen maakte hij snel furore.

In 1936, hij was 22 jaar, kreeg hij van Joris van den Bergh de vraag of hij mee wilde naar de Ronde van Frankrijk. Voor het eerst in de historie zou daar een Nederlandse ploeg aan het vertrek komen. ,,Zijde gij op oewe kop gevallen?'', was de reactie van Middelkamp. Toch ging hij mee.

Op 14 juli 1936 schreef hij geschiedenis door als eerste Nederlander een Touretappe te winnen. De man die 'nog nooit genen berg' had gezien, won de Alpenrit naar Grenoble. In 1938 won hij in Pau. Nadien keerde hij nooit meer terug in de Tour. Maanden moest hij op zijn prijzengeld wachten. Hij nam de trein naar Parijs, waar hij met 5000 francs werd afgescheept. ,,Een franc per kilometer'', schamperde hij.

In de kermiskoersen kon hij veel meer verdienen. Eer? ,,Met eer kun je geen brood betalen.'' Middelkamp was een broodrenner pur sang. Als het kon, liet hij de eer aan anderen. In ruil voor een vergoeding. ,,Ik heb honderden koersen verkocht.''

De oorlog vormde een onderbreking van zijn carrière. Grimmig sprak hij erover. ,,De oorlog is gekomen, dat is de kloterij geweest. Adolfke zou het hier wel efkes komen regelen. Pffht. Vrouw dood, d'n oorlog, de kinderen, het is allemaal naar de kloten'', verzuchtte hij op die zonnige zaterdagmiddag, twee jaar geleden. Ineens begon hij over de dood. Al zijn grote rivalen -Bartali, Coppi, Schotte, Van Steenbergen, Schulte, Van Est- waren 'allemaal de pijp uit'.

,,De tijd kent geen genade'', zei hij, denken aan de dood. ,,Ik zit er niet op te wachten, maar hij mag vannacht komen. Pats, afgelopen, zand erover.''