Gedwongen pillen slikken beperkt

Psychiatrische patiënten mogen niet zomaar worden gedwongen medicijnen te slikken, met als stok achter de deur een dwangopname. Dat heeft de Hoge Raad bepaald.

Of de uitspraak goed uitpakt voor patiënten, valt nog te bezien. Volgens psychiaters kunnen veel patiënten thuis blijven wonen, mits ze hun pillen innemen. Daarbij is vaak enige drang vereist. Als dat niet mag, vrezen psychiaters dat ze moeten terugvallen op een veel zwaarder middel: rechtstreekse dwangopnames. Want die mogen nog wél.

De zaak was aangespannen door een vrouw van in de veertig met een chronische psychose. Zij heeft diverse gedwongen opnames achter de rug. Haar behandelaar vreesde dat ze thuis zou stoppen met haar pillen, waarna ze terug zou vallen in een ernstige psychose.

Daarom werd een nieuw instrument ingezet: de vorig jaar ingevoerde 'voorwaardelijke machtiging'. Daarmee kunnen patiënten ontkomen aan dwangopname. Ze moeten dan wel instemmen met voorwaarden als regelmatige controle en het innemen van geneesmiddelen. Houden ze zich daar niet aan, dan volgt alsnog een gedwongen opname.

De rechter in Rotterdam verleende deze machtiging vorig najaar, tegen de zin van de vrouw. ,,Ze wil de medicatie niet'', verklaart haar raadsvrouw D. Lösing. Dat had de patiënte al duidelijk gemaakt aan de rechter, maar die dacht dat ze met een voorwaardelijke machtiging wel overstag zou gaan. Overigens kwam de vrouw toen volgens de rechter niet in aanmerking voor opname.

De Hoge Raad geeft de patiënte gelijk: de nieuwe wettelijke regeling is alleen bedoeld voor patiënten die inzien dat behandeling nodig is, en zich tegenover de rechter bereid verklaren daaraan mee te werken.

Juridisch valt er op de uitspraak, die de Hoge Raad vrijdag deed, niets aan te merken, zegt psychiater R. van Veldhuizen, woordvoerder van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVVP). ,,De Hoge Raad volgt de wet.'' Minister Hoogervorst had de psychiaters een soepele interpretatie voorgespiegeld van de vereiste 'instemming' van de patiënt. Daarin is de bewindsman nu teruggefloten, aldus Van Veldhuizen.

Dat neemt niet weg dat de beroepsvereniging van psychiaters diep ongelukkig is met de uitspraak. Honderden patiënten, zegt de NVVP, worden met een voorwaardelijke machtiging buiten het ziekenhuis begeleid op een voor hen redelijk acceptabele manier. Van Veldhuizen: ,,De Hoge Raad vraagt nu instemming van de patiënt, en die kan die instemming door zijn ziektebeeld vaak niet geven. Psychiaters kunnen proberen de behandeling vrijwillig voort te zetten, maar dat zal niet altijd lukken.'' Patiënten krijgen dan geen zorg meer en verkommeren, of belanden toch onder dwang in een psychiatrisch ziekenhuis -als daar plek is. De NVVP vreest tientallen tot mogelijk 200 extra dwangopnames per jaar.

Stichting Pandora, de belangenbehartiger van psychiatrische patiënten, beschuldigt de NVVP van stemmingmakerij. L. Broekaar: ,,Zij heeft weinig vertrouwen in haar eigen beroepsgroep en in patiënten. Die weten meestal prima afspraken met elkaar te maken.'' Het eenzijdig opleggen van behandelingen vindt Pandora ongewenst en weinig zinvol.