Gereformeerde rompstand

De Amsterdamse filmer Eddy Terstall, vriend van Theo van Gogh, werd voor het eerst op zijn zestiende 'geconfronteerd' met een christen, in de persoon van zijn aardrijkskundeleraar die zei dat hij CDA had gestemd. Terstall dacht dat de man een grapje maakte. Hij vond het verschijnsel dat iemand zijn stem aan het CDA gaf wel fascinerend, want: ,,Ik sluit me graag aan bij Ruud Gullit, die heeft gezegd dat vreemde culturen hem interesseren en hij daar open voor wil staan.''

Daags na de discussie die Terstall voor Trouw voerde met ChristenUnie-leider André Rouvoet, wisten zijn vrienden in café 'De kat in de wijngaert' dus wel hoe dat gesprek tussen grachtengordel en bijbelgordel was verlopen. Hij had die christelijke moraalridder ongetwijfeld z'n vet gegeven, veronderstelden ze. Nou nee, antwoordde Terstall tot hun verbazing. Rouvoet viel erg mee, en mede dankzij de open geest van de ChristenUnie-leider was het debat zinnig en op niveau geweest.

De ontvankelijkheid van Rouvoet valt nu ook op in kringen die lichtjaren van de geestelijke wereld van de politicus zijn verwijderd. Hij beweegt zich met zichtbaar gemak in die kringen en vindt het zelfs leuk om zich bij Barend & Van Dorp in gevatheid te meten met Jan Mulder. Niet eerder was voor de buitenwereld zo zichtbaar dat een gereformeerde politicus 'in de wereld' wil staan. Hoewel ook iemand als Rouvoets voorganger Gert Schutte dat adagium huldigde, was bij hem niettemin altijd enige schuchterheid en ongemak te bespeuren als hij in andere kringen verkeerde.

De openheid van Rouvoet, zelf van christelijke gereformeerde huize, is ook te zien bij de vrijgemaakt-gereformeerden, die met hun Gereformeerd Politiek Verbond (GPV) in de ChristenUnie zijn opgegaan. Tot in de jaren negentig waren zij het 'eenzame zuiltje in de gereformeerde orthodoxie', zoals de vrijgemaakt-gereformeerde politicus Eimert van Middelkoop het uitdrukte, maar nadien brokkelde dat zuiltje razendsnel af. Het Nederlands Dagblad werft nu zelfs lezers onder katholieken.

In de editie van deze rubriek van vorige week constateerden we dat de katholieke 'rompstand' uit de politiek is verdwenen. Lubbers en Van Mierlo waren de laatste politici die in alles het oerinstinct van de katholieke politicus toonden om het midden te houden en politieke tegenstellingen weg te praten. Die houding is nog niet raker omschreven dan in Godfried Bomans' kenschets van Van Mierlo: ,,Zodra hij een begin van stelligheid in zich bespeurt, houdt hij even in om zich op de mogelijkheid van zijn ongelijk te bezinnen''.

Maar ook de gereformeerde rompstand is tegenwoordig lastiger te onderscheiden, blijkt uit de politieke stijl van Rouvoet. Wat dat betreft was de politiek in Nederland 35 jaar geleden overzichtelijker, blijkt uit Bomans' boekje 'De man met de witte das'. In de stembusstrijd van 1971, enkele maanden voor zijn vroegtijdige dood, volgde de katholieke schrijver de lijsttrekkers op hun toer door het land. Bij de KVP in het Weertse café Apollo ontwaarde hij mooie katholieke eigenschappen als ruimhartigheid en het vermogen zich in de ander te verplaatsen, al in die ene dronken man achter de bar: ,,'Jongen', zei de man, 'wij gaan samen eens lekker doorzakken'. Hij schonk twee glazen vol en zette die voor ons neer. 'Nou moet je eens opletten', zei hij, 'je weet niet wat je proeft'. Hij dronk ze alle twee uit en keek mij voldaan aan. 'Wat zeg je daarvan?', vroeg hij. 'Heeft 't je goed gedaan?'''

Bij de SGP in Capelle aan de IJssel geloofde Bomans zijn oren niet. Hij hoorde het bestuurslid Scholten pleiten voor handhaving van het processieverbod, omdat gereformeerden anders gedwongen waren zich voor de 'roomse broodgod in de modder te werpen'. En de heer Barendrecht antwoordde op de vraag of samenwerking met de katholieken mogelijk was: ,,Als u zich herinnert wat er met Naarden en Haarlem is gebeurd, dan weet u toch wat ons van de KVP te wachten staat?'' Bomans: ,,Ik dacht een ogenblik dat zich daar onlangs incidenten hadden voorgedaan, tot ik begreep dat hier naar de tachtigjarige oorlog werd verwezen.''