Gevechtsmissie geeft de Tweede Kamer het nakijken

Tandengeknars bij de linkse oppositiefracties in de Tweede Kamer. Commando's en luchtmachtmilitairen worden uitgezonden voor een zeer riskante missie in Zuidoost Afghanistan, terwijl de regering roept dat het parlement hier geen zeggenschap over heeft.

Het kabinet staat op zijn strepen, maar speelt de soepele gesprekspartner. Het verzoek van de Kamer om te komen debatteren wordt gehonoreerd. Formeel hoeft het niet en toch komt er volgende week een debatje over deze inzet van 150 Nederlandse groene baretten en enkele mariniers bij hun Amerikaanse collega's in de bergen bij Pakistan. Hun taak: jagen op terroristen van Al-Kaida en Taliban. Minister Kamp van defensie zei na het kabinetbesluit van afgelopen vrijdag dat hij voor deze gevaarlijke operatie graag 'draagvlak' in de Tweede Kamer heeft. ,,Zouden alle fracties nee zeggen, dan gingen we natuurlijk niet.'' Dat draagvlak van een meerderheid aan de rechterzijde van het parlement is inmiddels achter de schermen wel gewaarborgd

Het debatje over deze met veel geheimzinnigheid omgeven 'speciale operatie' is echter slechts een soort beleefdheid van het kabinet. Draagvlak is leuk, maar de Tweede Kamer heeft in dit geval niets te vertellen. Juist dat formele punt irriteert de fracties van PvdA, SP en GroenLinks.

Bij de meeste buitenlandse defensie-missies is het goed geregeld. Sinds een paar jaar schrijft artikel 100 van de Grondwet de verplichting van de regering voor om goedkeuring van het parlement te vragen voor internationale crisisbeheersingsoperaties. De Tweede Kamer bevocht de medezeggenschap langzaam maar zeker in de jaren negentig toen Nederlandse militairen af en aan reisden naar voormalig Joegoslavië en verwierf uiteindelijk de bevoegdheid om ja of nee te zeggen door dit vast te leggen in de Grondwet. Die bevoegdheid heeft de Kamer dan ook bij de andere missie in Afghanistan: enkele honderden Nederlandse militairen voor wederopbouw rond Kaboel. Dat is een typische crisisbeheersingsoperatie.

Bij de veel gevaarlijker gevechtsmissie van de commando's beroept de regering zich echter op een andere afspraak in de Grondwet, artikel 97. Daarin staat dat de krijgsmacht er is 'ten behoeve van de verdediging en ter bescherming van de belangen van het Koninkrijk, alsmede ten behoeve van de bevordering van de internationale rechtsorde.' Hierin is simpel gezegd de zelfverdediging van Nederland geregeld en in dat geval ligt de bevoegdheid om militairen in te zetten bij de regering alleen. Het kernkabinet, een klein groepje betrokken ministers rond de premier, mag een besluit nemen. Vervolgens hoeven zij de andere bewindslieden en de Tweede Kamer alleen maar op de hoogte te brengen.

De regering maakt gebruik van dit recht omdat de terroristen in de Afghaanse bergen worden gezien als een bedreiging voor het Nederlandse grondgebied. Bovendien wordt de bijstandverplichting onder de Navo-bondgenoten van stal gehaald. Omdat de Amerikanen na de aanval op de Twin Towers om bijstand vroegen, op basis van artikel van 5 van het Navo-verdrag, stuurt Nederland nu troepen zonder dat het parlement daar zeggenschap over heeft.

Het is niet voor eerst dat op zo'n manier wordt meegedaan aan de wereldwijde anti-terreuroperatie Enduring Freedom. Eerder werden de vergaande regeringsbevoegheden van Grondwetsartikel 97 al van stal gehaald toen F16-gevechtsvliegtuigen de Amerikaanse luchtmacht hielpen met bombardementen in Afghanistan. De marinefregatten die in de Arabische Zee patrouilleerden tegen verdachte koopvaardijschepen werden weggestuurd onder dezelfde regeling.

PvdA, SP en GroenLinks vragen zich af hoe lang het kabinet de Tweede Kamer nog op deze ondemocratische manier denkt te handelen. Dat rond de inzet van commando's niet alles in de openbaarheid kan worden besproken, begrijpen ook de critici in de Kamer. De veiligheid van dit soort militairen, die zich in riskante situaties begeven, vergt enige geheimzinnigheid. De wrevel zit in het feit dat het parlement voor hun vertrek geen ja of nee kan afdwingen.

SP-woordvoerder Van Bommel stelt boos vast dat het kabinet blijkbaar 'tot in lengte van jaren' op eigen houtje soldaten wil wegsturen met een beroep op de Afghanistan-oorlog van vier jaar geleden. Zijn PvdA-collega Koenders klaagt dat het parlement juist bij deze gevoelige missie met de handen op de rug moet debatteren. De oppositie doet komende week een ultieme poging om het Afghanistan/commandotroepen-besluit alsnog aan het parlement te laten. Koenders: ,,De Tweede Kamer moet vechten voor het recht om niet alleen bij toeval mee te praten over uitzending van militairen.''