Urban Vinyl kruipt van internet de winkel in. Noem het één speelgoed: plastic poppetjes zijn kunst.

Ga naar Google, toets 'Urban Vinyl' in en er opent zich een universum waarin talloze plastic poppetjes je met grote ogen aankijken. Met namen als Kubrick, Bearbrick, Qee, Twister, Scary Girl of Kinsey doen ze sterk denken aan de graffiti-poppetjes, die vooral in de jaren tachtig de muren sierden.

,,Dat klopt'', zegt Alfred Verboom uit Leiden. ,,Eigenlijk lijken ze wel tweedimensionaal van de muur afgesprongen en veranderd in 3D-gedaanten. De ontwerpers van designer-toys zijn ook vaak afkomstig uit de graffiti-wereld. En soms worden ze gemaakt door video-kunstenaars.''

Verboom ( 38), in het dagelijks leven laborant aan de Universiteit van Leiden, stuitte vorig jaar voor het eerst op het fenomeen in een Londense speelgoedzaak. ,,Ik was meteen verkocht. Toen ik weer thuis kwam, ben ik meteen het internet opgedoken. Wat ik daar zag was ongelooflijk. Vanaf dat moment is het verzamelen begonnen.'' De kick zit hem bij Verboom niet in het 'compleet' zijn, maar eerder in de schoonheid van het ontwerp: ,,Ik hoef niet per se een hele serie te hebben, ik kijk naar wat ik mooi vind. Maar als ik er dan een gezien heb, wil ik hem wel heel graag hebben.''

In een jaar tijd heeft Verboom nu een indrukwekkende collectie in de huiskamer staan van enkele honderden vaak strak, soms ook schattig uitgevoerde poppetjes. Verreweg de meeste toys zijn aangeschaft via de Amerikaanse veilingsite e-Bay of via de internetpagina's van de fabrikanten. Op een andere manier zijn ze haast niet te krijgen. Ook Nederland kent een digitale online-shop en ontmoetingsplek speciaal voor Urban Vinyl-liefhebbers: www.toydigger.nl.

Stefan Kuil (34) is een van de initiatiefnemers van de site: ,,Ik kwam die poppetjes eind 2003 toevallig op internet tegen. We raakten enthousiast en zijn zelf ook een site begonnen die nu dagelijks wordt bezocht door 250 tot 350 bezoekers. Sinds wij naast de online-shop ook een forum op de site hebben, is een soort community ontstaan van verzamelaars die elkaar tips geven over bijvoorbeeld adressen waar Urban Vinyl te koop is of over nieuwe series die net uit zijn.''

Kuil koopt de designer-toys allemaal rechtstreeks in bij de fabrikanten in Hong Kong, het mekka van de Urban Vinyl. Want in Hong Kong, daar woont en werkt de goeroe van de Urban Vinyl, Michael Lau. Hij is kunstschilder, etaleur en reclameontwerper van beroep. Lau ontwierp in 2001 de onder kenners al legendarische serie Bearbrick 'Michael Lau' Crazysmiles en is er een groot voorstander van om de design-poppen zo exclusief mogelijk te houden.

Verzamelaar Verboom: ,, Exclusiviteit maakt verzamelen leuker. Wat populair is wordt massaal en wat massaal is wordt vaak nagemaakt. Je moet nu al oppassen voor 'bootlegs'. Michael Lau houdt zich daar ver van. Hij ziet zichzelf als kunstenaar en niet als speelgoedmaker. Hij manifesteert zich de laatste tijd ook minder en trekt zich terug in zijn atelier 'Michael' in Hong Kong.''

De Nederlandse verzamelaar die liever een Urban Vinyl-pop wil aanraken voor hij het -vaak forse- aankoopbedrag neer telt, moet nog flink zoeken naar een fysieke winkel op dit gebied. Ze zijn er wel. Famous in de Huidenstraat in Amsterdam bijvoorbeeld, heeft een kleine collectie in de vitrine staan. ,,Wij hebben een stuk of vijftien grote poppen staan. Allemaal collectors items uit de hele wereld. Ook de kleine sleutelhangers vallen onder dit soort 'action figures'. De prijzen lopen uiteen van 7 euro 95 voor die sleutelhangers tot zo'n 140 euro voor de grote poppen. De mensen die dit kopen zijn heel verschillend. Je zou nerds verwachten, en die zijn er ook bij, maar er komen ook kunstverzamelaars, skaters en jongens uit de graffiti-scene op af. Maar ook hele gewone mensen. Een enkele keer koopt iemand een pop zomaar als kado'', aldus eigenaresse Michou Daniels.

Daniels vindt de trend doen denken aan de Zwitserse horlogemaker Swatch: ,,Net als de fabrikanten van Urban Vinyl-poppen, liet Swatch zijn producten ook een tijdje door ontwerpers maken. Wij zijn zelf overigens van plan om een eigen lijn van design-poppen op de markt te brengen. Wij hebben daarvoor al de kunstenaar en VJ Daniel Rozenberg benaderd.'' Ook in Almere is het Urban Vinyl-virus toegeslagen, bij Daisy Poot en haar man Gerard. Tot voor kort deden zij alleen in bladmuziek onder de naam Higland Music Productions, maar nu is er ook een Higland Toys-tak in het leven geroepen. Allemaal om die ene passie: Urban Vinyl.

Daisy Poot: ,,Mijn man was altijd al in de weer met Star Wars figuren, dus die kon er wel een nieuwe uitdaging bij hebben. Ik zelf heb mijn kantoorbaan er voor opgegeven.'' In hun zaakje in Almere staan zo'n 300 design-poppen in de vitrines. Die zijn voor de verkoop bedoelt maar de leukste houden ze zelf. De fabrikanten is er veel aan gelegen om de Urban Vinyl-rage zo exclusief mogelijk te houden, zegt Poot.

Zo worden geregeld 'blind boxes' de markt op gestuurd. ,,Het gaat dan om gelimiteerde series dozen waarbij je niet aan de buitenkant kunt zien wat er in zit. Zo blijft het spannend en weet je pas thuis welk poppetje je in huis hebt gehaald.'' Ook geven fabrikanten blanco modellen uit, die de verzamelaar naar eigen inzicht kan beschilderen. Verboom: ,,Als je dat goed doet en je hebt geluk, wordt jouw model in productie genomen. Dat is natuurlijk de droom van iedere verzamelaar.''