De bittere smaak van armoede

De Turkse economie groeit als kool. Maar tegelijk is de armoede gestegen: rijken zijn rijker geworden, armen armer. En dat smaakt bitter.

Het is al behoorlijk donker op de marktplaats. De verkopers zijn aan het inpakken. Ze sorteren fruit en groente die nog goed zijn in kleine wagentjes. De rest laten ze achter voor de vuilnismannen. Maar eer deze mannen van de gemeente arriveren, buigen de armen zich over de verflenste resten. Gieren in menselijke gedaante, ze zijn op zoek naar gratis, eetbaar voedsel.

Dit is het beeld van armoede in Turkije. Zolang de Turkse republiek bestaat, graaien de minstbedeelden van het land in de resten op de markt. Een groot deel van de bevolking kan nog steeds geen voedsel kopen.

Hoe is het om in het jaar van een recordgroei van de economie -in 2004 met bijna tien procent gegroeid- werkloos te raken? Hoe is het om geen inkomen meer te hebben in 2004, het jaar waarin de kranten vol staan met cijfers van toenemende bruto binnenlands product, toenemende export, toenemende import van dure, buitenlandse auto's, toenemende toerisme-inkomsten, enzovoorts?

Necati Mihci, veertiger, vader van twee kinderen en sinds vorig jaar ontslagen bij de drukkerij waar hij werkte, vertelt: ,,Mijn baas heeft een jeep gekocht voor zijn dochter. Het gaat goed met hem en het bedrijf. Toen hij een nieuwe drukmachine uit Duitsland liet komen, moesten zeven werknemers weg. Ik was een van hen.''

Het verhaal van Mihci toont de paradox van de economische groei: winstmakende bedrijven investeren in modernere machine's waardoor minder behoefte ontstaat aan personeel. De werkloosheid neemt derhalve juist tijdens de 'goede' periode van economische groei toe.

De ontslagen Turk maakt een wijds gebaar in de kelder van het flatgebouw waar hij met zijn gezin woont: ,,Je ziet hoe vochtig het hier is. Als ik niet snel een baan heb moeten we hier blijven wonen. Binnen een paar jaar is het gedaan met onze gezondheid.''

De Turkse economie groeit de laatste jaren zoals nooit tevoren. De Turken die ervan profiteren, kopen voornamelijk betere auto's en nieuwe huizen. Zo hebben importbedrijven vorig jaar voor tien miljard dollar auto's geïmporteerd om aan de koopdrift van de Turken met geld tegemoet te kunnen komen. Cijfers die voor grote verbazing hebben gezorgd in Turkije. Daarentegen neemt de werkloosheid gestaag toe en het minimumloon is op zo'n twee honderd euro per maand blijven steken.

Mihci steekt nog een sigaret op. Hoop koestert hij nog steeds: ,,Gelukkig verdient mijn zoon zijn eigen geld. Mijn broer was van plan om volgend jaar naar Mekka te gaan. Laatst heeft hij tegen me gezegd dat ik op zijn spaargeld kan rekenen wanneer ik een goedkoop huis kan vinden. Hij ziet vanwege mijn omstandigheden af van de pelgrimage. Andere familieleden willen ook een bijdrage leveren om ons uit deze kelder te krijgen. Ik ga natuurlijk alles terugbetalen wanneer ik een baan heb.''

Het bouwseizoen is begonnen in Turkije. Een goede graadmeter voor de economische groei is de drukte bij de bouw. In de betere buurten schieten de meest indrukwekkende villa's als paddestoelen uit de grond. De magere Sami, die bij de bouw van een van de villacomplexen werkt, onderbreekt zijn geneurie en zegt: ,,Ze gaan 400 duizend lira (225000 euro) vragen per villa. Wat een rijkdom zeg. Ik wou dat ik een tiende van dat geld had.''