Broedplaats Oosterling

Wie de weg van de geschiedenis van de conservatief-liberalen volgt, komt onvermijdelijk in plaatsen als Wassenaar of het Noord-Friese Ee. Even onontkoombaar brengt de geschiedenis van de vrijzinnig liberalen ons in Amsterdam . Naast de redacties van bladen die in deze traditie stammen, zoals de Groene Amsterdammer en destijds het Algemeen Handelsblad, zijn hoofdstedelijke cafés een welige broedplaats van het vrijzinnig liberalisme.

Het verhaal van D66 is onvolledig zonder de nachtelijke sessies in Scheltema, Eijlders, de Bamboobar en Oosterling. En opnieuw zien wij onze stelling dat hoofdstedelijke cafés en links liberalisme een symbiotische relatie onderhouden, bevestigd in de politieke ambities van filmmaker Eddy Terstall (Simon, Hufters en Hofdames), in wiens oeuvre het vrijgevochten individu het kernthema is. De zoon van de eigenaren van café 'De kat in de wijngaert' aan de Lindengracht, waar hij hele dagen vertoeft, wil kamerlid voor de PvdA worden.

De woorden 'café', 'nacht' en 'journalisten' zijn nauw verbonden met de oorsprong van D66. Het ontstaan van de partij is volgens de geschiedschrijver van de democraten, Menno van der Land, terug te voeren tot nachtelijke gesprekken van politicoloog Peter Baehr en redacteur buitenland van Het Parool Erik Visser, stamgasten van Scheltema. Dat café aan de Nieuwezijds, op steenworp afstand van het Algemeen Handelsblad, was ook een geliefde plek van samenkomst van twee redacteuren buitenland van die krant, Hans Gruijters en Hans van Mierlo, die zich al gauw in die nachtelijke gesprekken mengden. De circa veertig mensen die uiteindelijk het 'initiatiefcomité D66' vormden, telden niet minder dan tien journalisten, de meesten redacteuren buitenland. Pas na veel druk was Van Mierlo bereid de journalistiek te verruilen voor de politiek, en niet nadat Hans Gruijters pertinent met de woorden 'The answer is no!' een einde had gemaakt aan alle pogingen om hem de D66-lijst te laten trekken. Van Mierlo's tegenzin kwam mede voort uit de hoofdrol die hij zou gaan spelen in de speelfilm Het Gangstermeisje van Frans Weisz, naar een scenario van Handelsbladcollega Jan Blokker.

D66 zal ook geestelijke inspiratie hebben opgedaan aan de toog van het dichterscafé Eijlders en de Bamboobar, beide eigendom geweest van Gruijters, en in het café Oosterling aan het Frederiksplein, waar Van Mierlo geregeld verkeerde. Elke middag rond een uur of vier trok Simon Carmiggelt zich daar terug in een hoekje, om zijn dagelijkse Kronkel voor Het Parool te schrijven. ,,Een van de beste cafés vind ik Oosterling. Qua sfeer en uiterlijk heeft dit café alles. Het plafond is door geslachten van kerels bruin gerookt. Het heeft een lange tap met hele rijen flessen en leuke tonnen. Een goed publiek ook en dat is belangrijk, die kunnen een zaak maken of breken'', schreef hij in een van zijn cursiefjes. In die tijd stond de actrice Adèle Bloemendaal er eens met een indrukwekkend decolleté. Een jongen die zijn ogen er niet van af kon houden, verliet met rood hoofd het lokaal, nadat Bloemendaal een borst uit haar jurk had gehaald en zei: 'Je mag hem wel even vasthouden, hoor.'

Wie nu een redacteur zoekt van de links-liberale Groene Amsterdammer, vindt hem in Oosterling, waar wijlen hoofdredacteur Martin van Amerongen dertig jaar lang zijn dagelijkse drie jenevers en halve portie osseworst nuttigde. Ook Theo van Gogh kwam er graag.

Het café is al meer dan honderdtwintig jaar in het bezit van de familie Oosterling. In de beschrijving die de bejaarde Mari Oosterling ooit in De Groene gaf van het ideale café, ligt volgens ons het geheim besloten waarom zo'n schenkgelegenheid de broeiplek van politieke ideeën kan zijn: ,,Het gaat om het gesprek, de mensen moeten contact hebben met elkaar. Ik houd van het geroezemoes. Muziek en gokkasten zullen er bij mij nooit inkomen. Grand cafés vind ik daarom een verschrikking, ze zijn onpersoonlijk, net stationsrestauraties. In dat soort zaken ben je een nummer, de kelner kent je meestal niet.'' Mari had liever de Opera voor de deur gekregen dan De Nederlandsche Bank. ,,Die pakmensen zie ik hier nooit, het lijkt wel alsof daar een volkomen drooglegging heeft plaatsgevonden.''