De brief

Beste schoonmoeder,

Aan de moeder van mijn man, de oma van mijn kinderen,

Delete

Aan de moeder van mijn man, grootmoeder van mijn kinderen,

Ook idioot, maar in elk geval afstandelijk, zoals ze het graag zou zien. Nou, laat maar staan. Als je een halve dag tobt over de aanhef, komt die brief er nooit. En dat is tenslotte het doel van de exercitie: alles wat nooit gezegd kon worden, mocht worden, moet maar eens op papier. Elke halfbakken psycholoog zegt dat dat werkt. Het is het proberen waard.

Delete

Aan mijn schoonmoeder,

Zo. Het gaat tenslotte om de relatie tussen haar en jou. Nou niet zelf haar via-via-trucjes gebruiken die je zo mateloos irriteerden. Gewoon rechtuit zeggen wat je op je hart hebt.

Aan mijn schoonmoeder,

Waarom schrijf ik u deze brief? Brieven schrijf je om iets mee te delen. Of om iets te vragen. Eigenlijk is dat wat ik zou willen: ik zou u allerlei dingen willen vragen. Alleen, een antwoord zal ik niet krijgen. Of er moet een wonder gebeuren en ik geloof niet in wonderen. Ik heb er te vaak op gehoopt.

Je draalt, zeurt, en maakt omtrekkende bewegingen. Vooruit: to the point.

Delete

Aan mijn schoonmoeder,

Weet u wat ik zo jammer vind? Dat we nooit hebben kunnen praten. O, begrijp me niet verkeerd, natuurlijk hebben we gepraat, veel gepraat, maar dat was conversatie. Veertig jaar conversatie zonder elkaar iets te zeggen.

Dit klopt dus ook niet. Ze heeft immers een heleboel gezegd, meer dan je lief is, maar altijd verpakt. Onderhuidse beschuldigingen waar je niet op kon reageren. Je was te onnozel, te geïntimideerd, te eenzaam in die vreemde familie om je te verweren, om te vragen waarom ze zo tegen je deed, of je soms ooit aanleiding had gegeven voor zo'n vijandige behandeling. Jij, die zo verschrikkelijk je best deed; er zo graag bij wilde horen. Vanaf het begin werd je duidelijk gemaakt dat je daar niet op hoefde te rekenen. Zoals bij dat eerste etentje bij Johans oudste zuster en haar man. Achttien was je, doodnerveus. Aan tafel werd je genegeerd, ook als je met de moed der wanhoop iets te berde bracht. Je keel schroefde zich dichter en dichter, tot je geen hap meer kon nemen. Toen iedereen klaar was en de tafel werd afgeruimd, lieten ze zonder iets te zeggen jouw halfvolle bord voor je staan.

Als je wijs was geweest, was je toen gaan omzien naar een andere schoonfamilie.

Delete

Aan mijn schoonmoeder,

Toen ik kind was en mijn moeders gedrag niet plaatsen kon, zei ze vaak: ,,Als je zelf moeder bent, begrijp je het wel''. Ik werd moeder en ik begreep het niet. Begreep niet hoe je een lieve man en vier gewenste kinderen kunt terroriseren.

Toen uw familie ook de mijne was geworden, dacht ik: als ik zelf schoonmoeder ben, begrijp ik u misschien; wie weet. Nu ben ik schoonmoeder, al geruime tijd. En ik heb u niet begrepen.

Onzin, natuurlijk ben je het wel gaan begrijpen. Met haar intelligentie en rigide gevoel voor decorum heeft ze het lang verborgen kunnen houden, zeker voor zo'n onnozelaar als jij was, maar het was gewoon jaloezie; van de meest primitieve soort. Intens jaloers was ze op de jonge vrouwen en mannen die de liefde van haar kinderen stalen. Haar werd een tweede plaats toebedeeld, een meer dan ruime plaats, maar toch, een tweede. Daarom kon ze je niet accepteren. Daarom verstijfde ze die keer dat je haar spontaan een kus gaf. Even stond ze stil, bevroren. Toen keerde ze je de rug toe, zonder iets te zeggen, zonder je ook maar even aan te kijken.

Natuurlijk was er nog een reden waarom ze zich afwendde: men behoorde zijn emoties niet te tonen. Over de gevolgen van dat onmenselijke gebod, dat ze er bij haar kinderen had ingehamerd, kun je misschien een aparte brief schrijven -wordt ook een boek, op z'n minst.

Oké, ga verder. En geen anekdotes meer, anders wordt het een stripverhaal, een plaatjesboek, een verzameling. De essentie, die moet je naar voren zien te halen. De essentie, zonder franje.

Delete

Aan mijn schoonmoeder,

Wat is de essentie eigenlijk? Haar onvermogen om haar schoonkinderen -raar woord- te accepteren? Haar jaloezie? Haar snelle oordeelsvorming zonder een moment aan zichzelf te twijfelen? Haar manipulaties?

Of is de essentie dat jouw hoop en jouw verwachtingen niet zijn uitgekomen? Dat je ten onrechte de illusie hebt gekoesterd dat een vreemde, een onbekende vrouw die niet om jou gevraagd heeft, een moeder voor je zou willen zijn? Dat je je op een hartverscheurende manier vergist hebt in je veronderstelling dat ze een echte oma zou willen zijn voor je bijzondere kind, dat kind dat als geen ander een lieve, begrijpende oma nodig had, maar dat met zijn vreemde geluiden niet paste in het emotievrije, Haagse decorum? Is dat de essentie?

Aan mijn schoonmoeder,

Toen ik u ontmoette waren wij vreemden voor elkaar, en in wezen is dat nooit veranderd. Twee vrouwen, die door elkaars leven hebben gewandeld -meestal vriendelijk knikkend, soms tegen elkaar opbotsend, struikelend -passanten. Ik kan daar boos en verdrietig over blijven, verwijt op verwijt stapelen, of ik kan me erbij neerleggen dat het zo gegaan is en niet anders; dat er blijkbaar geen andere mogelijkheid was.

Het is al weer drie jaar geleden dat u overleed. Pas vandaag is het me duidelijk geworden dat het tijd is om afscheid van u te nemen, hoog tijd, zodat we -om een versleten tekst te gebruiken- allebei in vrede kunnen rusten.

Beatrix