Het democratisch 'nee' tegen de Grondwet wordt straks uitgelegd als steun aan Geert Wilders.

Ook minister Bot heeft zijn collega Donner nog even terecht gewezen over diens opmerking dat een stem tegen de EU-Grondwet een nieuwe oorlog dichterbij zou brengen. Er is over het intimiderende karakter van Donners opmerking al genoeg gezegd, maar niet over zijn kreupele vergelijking met Joegoslavië.

Het ging daar niet om de vraag welke constitutie of welke samenwerkingsvorm nu beter of slechter was. Joegoslavië explodeerde omdat de extremistische Kroatische en Servische nationalisten hun radicale programma wilden doorvoeren. Daarin stond niet de vraag centraal hoe de relatie tussen burger en overheid, tussen republiek en federatie, geregeld moest worden, maar met wie men als volwaardige burgers wilde samenleven en met wie niet.

Het democratische debat gaat over de rechten van burgers, het nationalistische over de vraag wie burgers zijn, wie mee mogen doen, en wie uitgesloten moeten worden. De Kroatische en Servische nationalisten beantwoordden deze vraag heel simpel: alleen Kroaten/Serven, gedefinieerd volgens taal en godsdienst, mogen in Kroatië/Servië wonen; ieder ander moet etnisch gezuiverd worden, dus gedeporteerd of geliquideerd, en Bosnië verdelen we onderling, met uitsluiting van de moslims.

Dat was het programma van Tudjman en Milosevic. Met de uitvoering ervan konden zij helaas rekenen op indirecte steun van de EU. De EU erkende immers hun claim op een eigen republiek, en hield nadrukkelijk niet vast aan de voorwaarde dat minderheden beschermd moesten worden. Integendeel, toen Kroaten en Serven hun programma van etnische zuivering uitvoerden, stonden we erbij en keken ernaar, met Srebrenica als tragisch dieptepunt.

Of Europa een Joegoslavië-scenario boven het hoofd hangt, heeft niets te maken met de vraag of de Europese Grondwet wordt aangenomen of niet. Dat wordt bepaald door de vraag of de nationalisten in staat zullen zijn een sfeer van onderlinge haat en uitsluiting op te roepen en te bestendigen die voortwoekerend geweld uitlokt. In die zin was Zalms oorlogsverklaring aan de moslims na de moord op Theo van Gogh rampzaliger dan de verwerping van de Europese Grondwet ooit kan zijn.

Geert Wilders wil Nederland aan de Nederlanders teruggeven. De suggestie is dat Nederland ons is ontnomen. Maar door wie is dat gedaan, en hoe kan die roof ongedaan gemaakt worden? Het is het oude nationalistische refrein; we zijn door een vijand omgeven die ons ons erfdeel ontfutselt. Wilders en kornuiten winden er geen doekjes om, de vijand is in onze straten, in onze winkels, in onze ziekenhuizen. Het zijn de moslims en de Polen die ons eigenlijk van onze plaatsen hebben verdreven.

Nederland teruggeven aan de Nederlanders betekent het aloude `Nederland van vreemde smetten vrij. Wie geen Nederlander is volgens de etnische definitie van Wilders, moet Nederland verlaten, al zal hij dat nooit openlijk zeggen. De campagne van Wilders tegen de Europese Grondwet wortelt in angst en vreemdelingenhaat. Oorlog zal er heus niet van komen. Wel zullen de binnenlandse verhoudingen tussen `Nederlanders en vreemdelingen nog meer onder druk komen te staan. Nederland terug aan de Nederlanders, het klinkt bijna nog erger dan Duitsland voor de Duitsers.

Een belangrijke reden voor mijn afkeer van het instrument van het referendum is dat alle 'nee'-stemmers op één hoop worden gegooid terwijl hun motieven zeer verschillend, en zelfs tegenstrijdig kunnen zijn. Ik heb echt medelijden met die oprechte democraten die tegen willen stemmen omdat naar hun mening de democratisering van de Europese instellingen in de nieuwe Grondwet niet ver genoeg gaat. Of ze willen of niet, ze stappen in het nationalistische bootje van Wilders. Hij zal immers triomfantelijk een massaal 'nee' tegen de Grondwet uitleggen als steun voor zijn campagne. Willen al die fijnbesnaarde democraten zo meegeteld worden?