Kerken sluiten doet pijn

In een wekelijkse serie besteedt Trouw in woord en beeld aandacht aan het hedendaagse christendom. Hoe staat de (christelijke) God van Nederland ervoor? Aflevering 11: Kerksluiting in Hazerswoude-Rijndijk.

De klokken van de Scheepjeskerk in Hazerswoude-Rijndijk beieren op zondagochtend, zoals ze dat al 150 jaar eens in de twee weken doen. Waarschijnlijk luiden ze voor een van de laatste keren. ,,Want laten we eerlijk wezen, als er veertig mensen komen is het veel'', zegt kerkbestuurder Devilee in de nog lege kerk, voor aanvang van de mis. ,,Het is de familiekerk van de Wesselinghs - ook op het kerkhof hiernaast zie je die naam. Heel begrijpelijk dat zij te hoop lopen tegen sluiting.''

De deur zwiept open. Daar is Theo Wesselingh. ,,Een goeie toneelvereniging, daar is hij op z'n plek'', zegt Devilee. ,,Die man komt normaliter nooit naar de kerk.''

,,Nogal logisch niet'', zegt Wesselingh even later. ,,Ik ben diepreligieus. Maar het stelletje farizeeërs dat hier de dienst uitmaaakt, zou ik het liefst de kerk uit ranselen.''

De sluiting van de aan de Oude Rijn gelegen Bernardus- of Scheepjeskerk -met een windwijzer in de vorm van een schip- hangt in de lucht. Het zorgt voor gespannen verhoudingen in het kleine, vroeger rooms-katholieke dorp. De kerk gaat eind dit jaar dicht, tenminste als het aan het bisdom Rotterdam ligt.

En daar ligt het aan. ,,In het kader van het traject 'Tent van God' denken wij na over stilering van de krimp'', zegt John Bakker van de raad van economen van het bisdom. Het is anderhalve week eerder, de zaal in 'Het Anker' zit vol verontruste parochianen. 'Het Anker' is een multifunctionele 'tent van God' in de nieuwbouwwijk van Hazerswoude-Rijndijk. Ook die moet volgens het bisdom dicht, maar daar laten weinigen een traan om. Bij de Scheepjeskerk ligt dat anders.

Vooral voor de familie Wesselingh, van wie er volgens Theo Wesselingh dik twintig in de zaal zijn. De kerk is gebouwd op initiatief van pastor Joannes Bernardus Wesselingh, verre familie. ,,Mijn vader zei op zijn sterfbed: Theo, zorg goed voor je moeder en voor de kerk.''

Ook de laatste twee van de drie rk kerken die Hazerswoude tot voor kort telde, moeten sluiten, zegt het bisdom, 'om volgende generaties gelovigen niet op te zadelen met een ondragelijke last'. In het bisdom Rotterdam moeten naar schatting vijftig kerken dicht. ,,We beginnen met de low hanging apples'', zegt de jonge econoom op weg naar de zaal. Maar ook laaghangende appels moeten voorzichtig geplukt.

Met vijf collega-bestuurders zit de econoom aan een lange tafel voor in de zaal. Ze zijn door de wol geverfd. Vicaris-generaal Verbakel opent na bijbeltekst en gebed geroutineerd: ,,Beste mensen, we hebben in Hazerswoude een probleem. Naar de gebouwenkwestie wordt nu voor het eerst serieus op een ongelooflijk eerlijke manier gekeken. Dat is een hartstikke emotioneel proces. Het gaat over het dak waaronder heilige dingen gebeurden, waar we groot en oud zijn geworden, hoogte- en dieptepunten hebben gevierd. Aan stenen kleven herinneringen. Dat voelt gewoon waardeloos.''

Dan krijgt de zaal de gelegenheid om emoties te uiten. Zo werken de 'canonieke visitaties', zegt de jonge econoom vooraf. ,,Ik heb al een aantal avonden meegemaakt; het gaat er soms heftig aan toe. Mensen komen emotioneel voor zichzelf op.''

De Stichting Vrienden van de Scheepjeskerk, jaren niet als gesprekspartner geaccepteerd, kan eindelijk eens stoom afblazen. ,,Waarom is er tot nu toe nooit naar ons geluisterd? We hebben zelfs nooit antwoord gehad op onze

e-mails en brieven'', zegt iemand. ,,Ik heb een aantal keer persoonlijk een ontvangstbevestiging gestuurd'', zegt de econoom.

De mannen achter de tafel benadrukken dat er formeel nog niets besloten is. ,,Uiteraard zijn wij altijd bereid met u te praten. Laten wij een afspraak maken'', zegt de vicaris-generaal 'in alle openheid'.

,,Waar blijft het prachtige glas-in-lood dat door mijn vaders vaders werd betaald als het bisdom de Scheepjeskerk van de hand heeft gedaan?'', wil iemand weten.

De zes tonen begrip, leggen uit, vatten samen en herhalen. ,,Uw schets is charmant romantisch, en ik waardeer dat zeer. Ik zou precies hetzelfde doen als ik u was, maar wij zijn een grote katholieke gemeenschap'', zegt Verbakel. Eenieder die pleit voor het behoud van kerkgebouwen, krijgt te horen dat het niet in de eerste plaats om gebouwen gaat. Verbakel: ,,De insteek is niet het gebouw maar de parochie. De vraag is: hoe geven wij gestalte aan het kerk-zijn? Pas daarna komt het denken over huisvesting.''

Verontrust loopt Theo Wesselingh naar de interruptiemicrofoon. ,,Maar u hebt het zelf alleen over onze gebouwen gehad. Over hoe we kerkgemeenschap kunnen blijven heb ik ook u niet gehoord.'' De emotionele toon begrijpt hij, zegt de econoom, maar één ding wil hij er toch tegen inbrengen: ,,Dat wij van steen zijn kan ik weerspreken. Wij zijn van vlees en bloed. Wij zijn met elkaar een gemeenschap naar de toekomst toe. De feiten komen zodanig op ons af, dat we wel moeten doorpakken vanuit onze principes.''

Vrijwilliger Lydia Worst is verdrietig over 'alle negatieve publiciteit die over onze parochie is gegaan'. ,,Ik hoop dat de Bernarduskerk geen struikelblok wordt waardoor er in onze dijk van een parochie met modder wordt gegooid.''

De vicaris wil nog kwijt dat als alle ruim tweehonderd bezoekers iedere zondag naar de kerk zouden komen, 'we er nu heel anders bij zouden zitten'. Hij wil desondanks komen tot een 'gezamenlijke beslissing om beide locaties aan de eredienst te onttrekken', maar benadrukt dat 'de kerk geen democratie is'. ,,De bisschop zal een afgewogen oordeel vellen, om daarna samen op te trekken naar een nieuwe locatie, een kerkgebouw van onze protestantse broeders en zusters in Koudekerk aan den Rijn.''

Vroeger waren de protestanten van de andere kant van de rivier geen broeders. ,,Je kon een steen naar je kop krijgen'', herinnert een oude man zich. Nu is de relatie goed. ,,Krijgen wij onze in de Reformatie afgepakte kerk dus weer een beetje terug'', zegt een vrouw.

Maar voor de verschillende leden van de familie Wesselingh is er geen reden voor scherts. Theo likt in de bar van 'het Anker' zijn wonden. ,,Het is de heren te doen om het grote geld'', gromt hij. Er vallen woorden als 'misleiding', vieze spelletjes', 'onchristelijk' en 'beerput'. 'De heren' zouden Theo's advies, dat met applaus ontvangen werd, ter harte moeten nemen: ,,U moest eerst maar eens een bisdom sluiten, in plaats van een kerk.''