Na lang filosoferen worden kinderen wild

'De kleine grote denker' daagde 1000 basisschoolleerlingen uit tot denken over maatschappelijke problemen. Een kijkje in een van de denktanks, klas 7/8C van de Thijsseschool in Den Helder.

Een ketting volgekladderde gele papiertjes hangt over de tafeltjes in het behoorlijk rumoerige klaslokaal. Vijf jongens pennen nog meer briefjes vol, de ketting wordt langer. 'Recht op school', 'recht je ouders', 'recht op zakgeld'. Ze pijnigen hun hersens: welke rechten heeft een kind?

Terwijl zijn tafelgenoten discussiëren probeert Dennis naar de juf te luisteren, die de rechten inventariseert en op het schoolbord schrijft. In zijn hand heeft Dennis één briefje. ,,Recht op recht'', fluistert hij. ,,Dan heb je er maar één nodig.''

Dertig leerlingen van de combinatieklas groep 7 en 8 van de Thijsseschool in Den Helder zijn creatief aan het denken. Het is geen vrijblijvend gefilosofeer; de sessie hoort bij het project 'De kleine grote denker'. In totaal zijn er 1000 deelnemers, op 40 scholen in de Randstad. Een zoektocht naar onalledaagse, inventieve, maar concrete ideeën.

De organiserende Stichting Lente heeft pabo-studenten getraind en maatschappelijke organisaties als het Rode Kruis, FNV Mondial/AOB en Unicef ingeschakeld voor lesmateriaal én problemen uit de grotemensenwereld. Een filmpje over Karim bijvoorbeeld, een jochie dat kinderarbeid verricht in Marokko.

Kinderen kunnen volgens de website van de stichting briljante denkers zijn: ,,Ze kijken anders tegen vraagstukken aan dan volwassenen.'' Nog niet gehinderd door vastgeroeste denkpatronen kunnen ze associatieve, inspirerende ideeën aanleveren, is de hoop. Bovendien zouden het de kinderen bewust maken van de verantwoordelijkheid die ze straks hebben voor onderwijs, zorg, media en andere terreinen.

In Den Helder draait het vandaag om rechten. Het recht op je eigen mening, dat vindt de klas belangrijk. ,,Maar niet over alles'', zegt Buddy. ,,Kijk maar naar Theo van Gogh. Je hebt zo een mes tussen je ribben.''

Daisy: ,,Soms kun je beter je mond houden, als je het niet vertrouwt.''

Nico: ,,Mijn broer noemde een agent 'klootzak'. Toen de agent boos werd zei m'n broer: 'Ik mag toch zeker m'n eigen mening geven.'''

Leroy: ,,Je moet uitkijken dat je het niet racistisch zegt.''

Onder het kopje 'Eigen mening' komen twee aandachtspunten op het bord te staan: 'oppassen waar/

wie' en 'dan word je vermoord'.

De sliert kinderrechten bereikt intussen een naburig blok tafeltjes. Maar ze moeten het bouwsel weer uit elkaar halen om de belangrijkste rechten te selecteren. Creatief denken oké, maar wel binnen de lijntjes blijven.

Als de brainstormfase erop zit, gaan de handen uit de mouwen. Denken is vooral doen, lijkt hier de filosofie.

Een groepje meisjes maakt een spandoek: 'Hé! Mag ik ook wat zeggen?', komt erop te staan, ideetje van Vera. Een ander groepje gaat een muurkrant schrijven.

,,Wij maken wel een website'', roepen de jongens. Recht op recht gaat-ie heten. Even later is de site al te bezoeken. Waar ze die mooie opmaak vandaan hebben? ,,Van een andere site'', zegt Lincoln. Hebben ze daar wel recht opt ,,Tuurlijk, op

internet is alles van iedereen.''

De stagelopende juf Betty, in de pauze: ,,Een van de kinderen zei: 'Ik zou wel wat van m'n eigen rechten willen inleveren voor de kinderen zonder rechten, zoals Karim uit het filmpje'. Dat raakte me wel. Ze hebben toch vaak een egoïstisch wereldbeeld. En dan komt er ineens zoiets uit, drie weken nadat we dat filmpje keken.'' De balans tussen denken en doen vindt ze wel goed. Haar collega Annemiek: ,,Voor het denken moet je niet nog meer tijd inruimen, dan worden ze helemaal wild.''

Buddy maakt een rap met zijn maatje Mike. De teksten rollen na een uurtje uit de printer. Je werkt voor bijna nul / dat is toch flauwekul / wie gaat dit stoppen / zonder een bom te droppen. Of je met een bom niet zelf (kin-

der)rechten schendt? Buddy: ,,Dat is gewoon rap-taal hoor.'' Yesr, Baas B., al Buddy's grote voorbeelden rappen niet zozeer over zichzelf, maar vooral over de wereld. ,,Rap helpt misschien niks, maar je gaat er in elk geval door nadenken.'' Ze rappen verder: Mike en Budmans geven de kinderen een kans / als jij dat ook doet / dan ben je pas mans.

Het project 'De kleine grote denker' is dit jaar voor het eerst georganiseerd. Als de proef slaagt doen er volgend jaar meer scholen mee. Slimme zet van de bedenkers: door het te laten uitvoeren door leraren-in-opleiding vergroten ze de kans op blijvende aandacht voor het creatieve denkvermogen van kinderen. Filosofieonderwijs op de basisschool staat nog in de kinderschoenen.

Aan het enthousiasme bij leraren en leerlingen ligt het niet, denkt Annemarie Brinkman, een van de initiatiefnemers. Dat er van puur filosoferen tot nu toe weinig terechtkwam, wijt Brinkman aan de experimentele fase. ,,Om het van de grond te krijgen hebben we concrete thema's bedacht, ook met het oog op subsidiemogelijkheden en de steun van maatschappelijke organisaties. Om snel resultaten te kunnen laten zien, moesten we het toespitsen op reële vragen. Maar van mij mag het ook best wat abstracter.''

Dinsdag presenteerden een paar kleine grote denkers hun aanbevelingen in het gebouw van de Tweede Kamer. Vandaag overhandigen ze hun plannen in het Amsterdamse Olympisch Stadion aan de meewerkende organisaties. Brinkman: ,,Sommige ideeën zijn heel absurd, maar er zitten ook heel praktische bij, zoals een looking and feeling good-day voor ouderen. Want als je er goed uitziet, voel je je ook goed.''