'Korsakov-patiënt liegt eerlijk'

Over het syndroom van Korsakov bestaan veel vooroordelen, maar er is weinig kennis. Een gespecialiseerd Haags verpleeghuis houdt daarom vandaag een symposium over de ziekte.

Sinds precies 25 jaar kent het Haagse verpleeghuis De Lozerhof een speciale Korsakov-afdeling. Veertig patiënten met het syndroom van Korsakov wonen daar voorgoed, want zelfstandig kunnen zij zich niet meer redden. Marlies van Noppen staat hen bij als psycholoog. Zij vindt dat de zorg voor deze patiënten elders in Nederland vaak tekortschiet. ,,De ziekte wordt vaak niet herkend. Wel staat men al snel klaar met het oordeel. 'Eigen schuld, dikke bult, dan moet ie maar niet zoveel drinken'.''

Jazeker, zegt Van Noppen, alle mensen met Korsakov hebben het syndroom gekregen door buitensporig veel te drinken. ,,Maar omdat deze mensen door de alcohol hersenschade hebben opgelopen, zijn zij gewoon patiënten. En die moeten we zo goed mogelijk verzorgen. Bovendien is ook alcoholisme niet per se 'eigen schuld'. Dat is een verslaving waar sommige mensen genetisch extra kwetsbaar voor zijn.''

Zij pleit voor meer begrip, meer mededogen en een betere herkenning. Met het symposium van vandaag hoopt het verpleeghuis dit bij de genodigde huisartsen en verpleeghuisartsen te bereiken. Want wanneer artsen de verwarde staat van een alcoholist tijdig herkennen als een uiting van Korsakov, kan verdere schade aan de hersenen worden voorkomen door de patiënt vitamine B-injecties te geven.

Korsakov-patiënten herinneren zich hun jeugd soms prima, maar weten vaak niet wat ze gisteren hebben gedaan. Zij hebben grote problemen met het plannen en overzien van hun leven. Het leven in de 'gewone' maatschappij wordt daardoor op een gegeven moment onmogelijk. Van Noppen: ,,Ze kunnen hun gedrag niet stoppen maar ook niet starten; als ze beginnen te schelden blijven ze schelden, als ze apathisch zijn blijven ze apatisch. Verder zijn er vaak schulden, overlast, ruzies met buren en familie; alles wat met verslavingsgedrag te maken heeft.''

Veel van haar patiënten hebben geen enkel ziektebesef, wat een probleem is voor de behandeling. ,,Waarom zit ik hier, u drinkt toch ook weleens wat, met mij is niets aan de hand, zeggen ze dan. En ogenschijnlijk is dat vaak ook zo. Maar nieuwe informatie opnemen en verwerken kunnen ze heel slecht. Soms zijn er ook stukken oude informatie weg. Om een verhaal toch kloppend te krijgen, verzinnen ze dat erbij. Ze weten niet dat ze liegen, ze proberen slechts een samenhangend verhaal te vertellen. Korsakov-patiënten zijn eerlijke leugenaars.''

De patiënten houden meestal wel vaardigheden. ,,Ze kunnen fietsen, zwemmen, en kijk naar Ramses Shaffy: die speelt nog piano. Wij bieden aan wat zij niet meer kunnen; structuur in de dag, vaste tijden om op te staan en te eten, om te gaan schilderen of tekenen. Als wij dat niet doen, blijven ze in bed liggen. Terwijl wij weten dat een vaste structuur hen niet alleen houvast biedt, maar ook een veilig gevoel en daarmee een prettiger leven.''

Van Noppen zou veel meer willen voor haar patiënten, op wie ze 'stapel' is. Meer dagactiviteiten, maar begeleiders zijn duur. Meer privacy en wooncomfort, maar de regels zijn star. En meer vrijwilligers of buddy's om op stap te gaan met de Korsakov-lijders. ,,Maar daarbij botsen we tegen hun imago aan. Ongeremd, eigenwijs en schreeuwerig -dat is het onterechte beeld. Ze zijn juist origineel, aardig en creatief.''