Wie kent niet de mensen die alles doen wat verboden is en gezond 90 worden.

De kosten van zorg stijgen, ook door de vergrijzing. Als percentage van ons inkomen geven we nu ongeveer vier keer zoveel uit als in 1953. Ze klimmen nog verder. Is dat erg? De meeste mensen vinden goede zorg belangrijker dan andere bestedingen, zoals een mooi mobieltje, een dure auto, een vakantiereis of mooie kleren. De uitgaven aan zorg weerspiegelen zo een algemene voorkeur.

De gezondheidsraad vindt de toename aan kosten onwenselijk. Volgens de raad zouden die 'de solidariteit tussen generaties' aantasten. Want oud en jong betalen dezelfde premie, terwijl de meeste kosten worden gemaakt door ouderen. Jongeren zijn dus nettobetalers. Maar dat is geen kwestie van solidariteit. Het is het gevolg van de risicospreiding van verzekeringen. Daarbij worden de kosten altijd over grote groepen omgeslagen. Het zou absurd zijn om de premies te differentiëren naar leeftijd op basis van de gezondheidsrisico's. Voor een 0-jarige zou dan een hoge premie moeten worden betaald vanwege het risico op hoge kosten bij vroeggeboorte. Dan zijn er lage premies tot ongeveer het vijftigste levensjaar. Vervolgens stijgen ze weer. Een tachtigjarige is gedupeerd omdat het risico op medische kosten op die leeftijd erg hoog is.

Zo'n verzekering met variërende premies zouden de meeste mensen niet wensen. Het is dan ook een normale service van elke verzekeraar om de premies gelijkmatig over het leven van de verzekerden te spreiden. Dat heeft met solidariteit niets te maken. Verzekeren betekent nu eenmaal dat risico's worden gepoold. Iedereen heeft de rust van de verzekering en uiteindelijk betalen de gezonden voor de zieken. Net als bij een brandverzekering. Die zekerheid moet niet verstoord worden door de premies plotseling te differentiëren naar leeftijd. Het drukt de totale kosten van de zorg niet, maar belast de verzekerden extra als ze oud zijn. Benadrukken dat de solidariteit tussen oud en jong onder druk staat, zoals de raad doet, is akelig. Alsof de werkende generatie niet meer wil zorgen voor de ouderen. Dat is ook feitelijk onjuist, zoals blijkt uit een recente grootschalige enquête onder de bevolking.

Een betere optie om de kosten te drukken is het verhogen van het eigen risico; ook een voorstel van de raad. Het voorkomt misbruik van zorg. Mensen denken dan beter na voor zij naar de dokter gaan of medicijnen slikken. Grote besparingen komen zo trouwens niet tot stand, want de bulk van de kosten ligt bij ernstige ziekten.

Daarnaast oppert de raad om mensen die ongezond leven méér premie te laten betalen. Dat past in deze tijdgeest, waarin niemand accepteert dat ziekten het gevolg zijn van irrationele pech. De gedachte dat een zieke zelf schuld draagt, is minder beangstigend. Maar iedere keer blijken de statistische verbanden ingewikkelder dan we dachten. Wie kent niet de mensen die alles doen wat verboden is, en gezond negentig jaar worden. Anderen, die een obsessie hadden met gezond gedrag, stierven een vroege dood. Dementie is onze duurste aandoening. Maar wat de oorzaak daarvan is, weet niemand. Gezond leven helpt in ieder geval niet. Afgelopen tijd waren er paniekverhalen over de enorme kosten van dikheid. Maar ook dat blijkt nu onjuist. Dik zijn is goedkoper dan we dachten.

Ziektepremies moeten niet gedifferentieerd worden naar gedrag. Geen lage premie voor mensen die drie keer per week sporten en cholesterolverlagende margarine eten, en een hoge premie voor mensen die roken, drinken en te weinig fruit eten. We halen dan big brother in huis. Want hoe moet er gecontroleerd worden of iemand voldoende sport, dan wel niet rookt? We krijgen dan een verzekeringspolitie, die meeloopt als mensen joggen, in de kroeg hun pilsjes telt en de ijskast nakijkt op hard vet. Zo'n politie verhoogt de kosten nog meer, terwijl de winst voor de samenleving onduidelijk is.