Wereldoorlog?

Het is niet de meest prangende vraag die de aanslagen in Madrid hebben opgeroepen, maar in de marge dringt ze zich toch op: in de hoeveelste wereldoorlog heet de westerse wereld verwikkeld te zijn?

In de derde, ditmaal tegen 'het internationaal terrorisme', zei vorige week minister Ben Bot. In de vierde, constateerde maandag in Le Figaro Jean d'Ormesson, lid van de Académie française, die de oorlogvoerende partijen omschreef als 'de democratieën' en 'het terrorisme van de angst'.

Over de aard van de Derde Wereldoorlog, in de telling van d'Ormesson, lopen de meningen uiteen. Sommigen vereenzelvigen hem nu met de Koude Oorlog tussen het Westen en de Sovjet-Unie en haar satellieten. Toen die hoogtij vierde, werd onder de Derde Wereldoorlog meestal iets anders verstaan: een nucleair armageddon, veroorzaakt door 'technologische idioten' en 'geschifte realisten' in Amerika en de Sovjet-Unie. De kwalificaties zijn van de socioloog C. Wright Mills. In 'The Causes of World War Three' (1958) hield hij een megaslachting met kernwapens voor nagenoeg onvermijdelijk.

Origineel is de benaming wereldoorlog voor de strijd tegen massamoordenaars-met-politieke-motieven niet. Al in oktober 2001 constateerde de Amerikaanse militaire strateeg en historicus Eliot Cohen in de Wall Street Journal dat 'de Vierde Wereldoorlog' was uitgebroken, en wel tussen het Westen en 'de militante islam'. Oud-CIA-directeur James Woolsey nam de term over. Amerika zou ook deze wereldoorlog winnen, evenals de drie voorafgaande -voorspelde hij vorig jaar in Le Monde en andere kranten- door 'het Arabische Midden-Oosten' te dwingen tot democratisering.

In de Eerste Wereldoorlog kwamen naar schatting 10 miljoen mensen om en raakten er 20 miljoen gewond. De Tweede kostte 55 miljoen mensen het leven, onder wie 20 miljoen burgers van de Sovjet-Unie. Tegen die achtergrond moet wel de vraag rijzen wat er de bedoeling en de zin van is om na '11 september' en '11 maart', hoe verschrikkelijk ook, burgers voor te houden dat ze verzeild zijn geraakt in een wereldoorlog. Wat kan daar anders achter schuilen dan de behoefte om hun angst en gevoel van machteloosheid nog wat aan te wakkeren -en zo hun kritische vermogens te verlammen?