Dankzij de markt ligt Europa aan ieders voeten

Europa moet meer zijn dan 'markt en munt', maar die interne markt heeft ondertussen wel veel zegeningen gebracht. Het ideaal van vrede en vrijheid is juist aan restauratie toe.

Alom wordt geklaagd over het gebrek aan inspiratie dat vooral het oude Europa bij zijn burgers weet los te maken. Ook premier Balkenende verzuchtte onlangs dat Europa meer moest zijn dan 'een markt en een munt'. Volgens de premier is het hoog tijd om ook in EU-verband een normen en waarden-debat te agenderen.

Dit voorstel van Balkenende verdient alle steun. Maar net als de premier gaan ook linkse partijen die zich scharen in het koor van marktcritici en helaas ook veel te veel liberalen uit van verkeerde veronderstellingen. De vermaledijde 'markt en munt' hebben juist geleid tot beschaving en democratisering. Het veelgeprezen, oude ideaal van vrede, veiligheid en vrijheid is daarentegen toe aan een nieuw Europees reveil.

Bewijzen voor die twee stellingen zie ik dagelijks om mij heen. Twintig jaar geleden kwamen mijn ouders steevast terug van hun vakanties met enkele doosjes wijn, die ze bij een 'echt Château' hadden weten te vinden. Tegenwoordig onderwerpen zij in de buurtsuper om de hoek minstens 120 rode wijnen aan een kritische en deskundige inspectie.

Tien jaar geleden werd de telefoonmarkt geliberaliseerd. De vrijmaking van de telefoon leidde, behalve tot de slavernij van de bereikbaarheid, tot een ongekende communicatiedrift. Individualisering en onderlinge verbondenheid schakelden hand in hand naar de hoogste versnelling. Netwerken en informatiepatronen doorbraken traditionele werkwijzen.

De vrijmaking van de luchtvaart leidde tot de opkomst van prijsvechters. Vandaag liggen vliegvakanties naar Europese steden en stranden binnen het bereik van een modaal inkomen. Europa ligt aan ieders voeten.

De interne markt werkt. Ze verheft, beschaaft en democratiseert. En ze stelt tegelijkertijd aan al die verschijningsvormen weer nieuwe uitdagingen in de sfeer van individuele vrijheden en gezamenlijke verantwoordelijkheden.

De interne markt leidde tot een grotere spreiding van kennis, macht en inkomen, maar die markt is niet zaligmakend, verre van af en ook nog eens imperfect. Maar omdat nieuwe maatschappelijke verantwoordelijkheidsvraagstukken zich veelal via de markt laten kennen, doen politici er goed aan hiervoor niet hun neus op te halen, omdat ze daarmee hun laatste kans verspelen maatschappelijke vraagstukken te beheersen.

Zo kan de kruidenier die wel op de kleintjes lette maar grote sommen geld vergat, niet met Nederlandse codes worden gereguleerd. De vrijmaking van de aandeelhouder is een nieuwe opdracht voor Europese politici.

De markt voor producten is ook nog steeds niet af als er op een Europese koe meer subsidie zit dan een Afrikaanse veeboer kan verdienen. Dus begint een rechtvaardiger verdeling in de wereld met wereldhandelsafspraken. En die beginnen met afbouw van Europese exportsubsidies.

Net zomin als de markt, zijn de oude idealen van vrede, veiligheid en vrijheid af. 'Nie wieder Krieg' bindt Europa na 60 jaar weer samen. Maar noch de generatie die de oorlog meemaakte, noch zij van daarna zegt naar de stembus te gaan. De realiteit is dat de angst dat Frankrijk en Duitsland nog met elkaar op de vuist gaan heeft plaatsgemaakt voor de irritatie over hun voortdurende handjeklap.

Europa is de optelsom van open, vrije, en dus kwetsbare samenlevingen. Zijn fundament werd ooit gelegd met 'vrijheid, gelijkheid en broederschap'. Het cement wordt nu gevormd door de emancipatie van mannen en vrouwen en door respect, tolerantie, en democratische wetten. Als de MTV-cultuur kan worden omarmd, dan geldt dat ook de man/vrouw-cultuur, die het product is van onze verlichting. En dat geldt voor iedereen die in Europa wil wonen.

Daarom moeten Europese waarden en normen -en dat zijn dus Verlichtingswaarden en normen- worden omhelsd en uitgedragen. Daarom ook moet Europa bereid zijn de wereld niet aan de Amerikanen over te laten, maar voor zijn eigen vrijheid de straat op te gaan. Zeker nu Europeanen en dus Nederlanders hun leven verliezen in een discotheek op Bali, in de metro op weg naar hun werk of op een wachtpost in Irak. 'Nie wieder Krieg' zal plaats moeten maken voor: 'Nooit meer Srebrenica' en 'Nooit meer Madrid'.