Samenleving maakt burgers zelf ongezond

Hoogervorst kan wel roepen dat de samenleving niet mag opdraaien voor mensen die ongezond leven, maar waarom puilen de schappen dan uit met ongezond voedsel en sigaretten?

Volgens minister Hoogervorst is er geen 'recht op ongezond leven' en hangt hij de mening aan dat 'je het niet kunt maken om er maar op los te leven en als je dan vervolgens ziek wordt, te verwachten dat je ongebreideld van onze gezondheidszorg gebruik kan maken'. Er zijn volgens de bewindsman 'grenzen aan onze solidariteit'. Het gaat hierbij vooral om de hoge financiële kosten die 'ongezond' leven met zich meebrengen.

Dat iemand ziek wordt, is afhankelijk van allerlei factoren. Allereerst hebben mensen een genetische gevoeligheid tot het krijgen van bepaalde aandoeningen. De leek spreekt dan bijvoorbeeld over 'Kik heb een aanleg voor dik-worden'. Dat iemand vervolgens ziek wordt (of dik) is weer afhankelijk van omgevingsfactoren. Die kun je niet altijd veranderen. Je kunt stoppen met roken, maar niet altijd voorkomen dat je passief meerookt.

Daarnaast biedt de samenleving schappen vol dikmakende overbodige voedingsmiddelen en frisdranken, waar vervolgens ruimhartig reclame voor wordt gemaakt. Maar ook 'gewone' voedingsmiddelen met allerlei kunstmatige toevoegingen, waarvan niet altijd duidelijk is wat de effecten op lange termijn zijn.

Verder komt een ongezonde levensstijl (roken, ongezond eten, weinig sporten) vaker voor in de lage sociaal-economische klasse. Ouders hebben doorgaans al een ongezonde levensstijl, en 'goed voorbeeld doet volgen'. Volgens Hoogervorst investeren mensen in huizen, relaties, consumptiegoederen en vakantie, maar niet in gezondheid. Bij de lagere inkomens heeft men hier doorgaans geen geld voor, maar ook geen geld om hun kinderen op een dure 'sportvereniging' te doen, zodat de kinderen voor de televisie belanden.

Roken is aanwijsbaar zeer slecht voor de gezondheid. Circa 80-90 procent van de gevallen van longkanker is in Nederland te wijten aan het roken. En een bewezen risicofactor voor het krijgen van hart- en vaatziekten zoals een beroerte. Toch werd in 1999 slechts 2 procent van het nationale budget voor de volksgezondheid besteed aan preventie van roken. Dioxinekippen worden direct uit de schappen verwijderd, mogelijk gekke koeien massaal geruimd, asbest omslachtig verwijderd, allemaal vanwege het grote gevaar voor de volksgezondheid, terwijl tegelijkertijd vrachtwagens vol sigaretten worden geïmporteerd.

De minister wil 'gezond leven' belonen en 'ongezond leven' bestraffen door premieverlaging en premieverhoging voor te stellen. Verzekeraars hebben zich 'geïnteresseerd' verklaard. Is 'gezond leven' te definiëren? En is 'gezond' altijd wel kostenbesparend? Sporten is gezond, maar elk jaar lopen ongeveer 1,5 miljoen mensen in Nederland een sportletsel op met alle economische en financiële gevolgen van dien.

Het is gezond om je gebit goed te onderhouden. Bejaarden van nu hebben nog vaak een kunstgebit en daardoor geen kosten meer voor tandheelkundige zorg. De bejaarden van de toekomst zullen veel vaker hun eigen tanden nog hebben. Met de aankomende vergrijzing zal dat een enorme kostenpost gaan betekenen. Moeten deze 'gezonden' met eigen tanden bij 65 jaar meer premie gaan betalen?

Het zal moeilijk zijn om 'gezond' van 'verwijtbaar ongezond' te onderscheiden, daarvoor is het ontstaan van ziekten te complex en van te veel factoren afhankelijk. Daarom is premiedifferentiatie ongewenst. De minister zal meer dan nu aan preventie moeten doen: frisdrankautomaten op scholen verbieden, reclames van genotsmiddelen verbieden, roken in alle openbare gelegenheden, cafés en restaurants verbieden.

Zorg voor een veilige omgeving, maar ga mensen niet bestraffen die in ieder geval ten dele slachtoffer zijn van een samenleving die de goedkeuring heeft van de overheid.