Calvinisten veroordelen globalisering

Wie zich niet tégen globalisering opstelt, bezondigt zich aan 'ketterij'. Over deze stelling buigt de Warc zich eind juli. Deze wereldwijde koepel van calvinistische kerken komt zevenjaarlijks bijeen. Gesprek met vice-voorzitter Pieter Holtrop.

Neoliberalisme en globalisering druisen in tegen Gods bedoelingen. En wie daar anders over denkt, bezondigt zich aan 'ketterij'. Deze kwestie - en nog veel meer - komt eind deze maand aan bod tijdens de 24ste Assemblee van de Warc, wereldwijde koepel van calvinistische kerken. Voor het eerst mogen de ooit verketterde blanke gereformeerden uit Zuid-Afrika weer aanschuiven. Maar praten over homoseksualiteit lukt niet meer. Dat ligt 'te gevoelig'. Zevenjaarlijks komt de Warc (World Alliance of Reformed Churches) in algemene vergadering bijeen. Voor Pieter Holtrop (61), hoogleraar zendingswetenschappen te Kampen, is het zijn derde Assemblee. Vorige keer, in het Hongaarse Debrecen, werd hij verkozen tot een van de drie vice-voorzitters van de Warc. Dit jaar is de Assemblee in Accra, hoofdstad van Ghana. Ruim tweehonderd kerken uit zo'n honderd landen sturen delegaties.

De Warc is, kort samengevat, de oudere zuster (sinds 1875) van de Wereldraad van Kerken (sinds 1948). Die overkoepelt óók anglicanen, oostersorthodoxen, lutheranen, de Warc alleen remonstranten en calvinisten. Daar zijn er wereldwijd liefst 75 miljoen van. De meerderheid bevindt zich inmiddels op het zuidelijk halfrond. En die kerken groeien, terwijl de westerse krimpen.

Samengaan willen Warc en Wereldraad (nog) niet, méér samenwerken wel - al was het maar omdat de westerse kerken steeds minder geld kunnen doneren aan al die elkaar overlappende oecumenische clubs. Het komt 'ongetwijfeld' aan de orde, zegt Pieter Holtrop, op de 24ste Assemblee.

Maar het belangrijkste agendapunt te Accra: de wereldeconomie. Vanaf midden jaren negentig maakt de Warc zich breed tegen de neoliberale koers van het Westen. Sinds de vorige Assemblee, zeven jaar geleden, hebben kerken uit Afrika, Azië en LatijnsAmerika eropaan gedrongen de kwestie uit te roepen tot status confessionis - een zaak van het belijden, zeg maar. Consequentie: wie zich niet tégen globali-weest. sering opstelt, bezondigt zich aan 'ketterij'. Hetzelfde middel is al eens eerder ingezet: in 1982, tegen de ZuidAfrikaanse gereformeerden die de apartheid theologisch verdedigden. Met succes. Door apartheid als een status confessionis te brandmerken, kon de Warc twee blanke Zuid-Afrikaanse kerken in de ban doen. Uitgerekend deze Assemblee zal de zondaren weer in genade aannemen. Ze zijn diep door het stof gegaan, door volmondig te belijden dat hun theologische rechtvaardiging van de apartheid verkeerd is ge-Pelgrims Nu mogen ze weer meedoen als 'volwaardig lid'.

Neoliberalisme en globalisering óók als ketterij veroordelen - het gaat enkele westerse kerken te ver. Daarom heeft de Warc in haar officiële stukken voor de 24ste Assemblee gekozen voor het neutralere 'covenanting for justice in the economy and the earth'. ,,Een compromisformule”, zegt Pieter Holtrop. ,,Dat gaan we ondertekenen, en dat wordt dan een bindend besluit.”

Groeit de kloof tussen Noord en Zuid binnen de Warc? Nee, zegt de vice-voorzitter, zo simpel ligt het niet. Ook binnen de Europese kerken zijn vurige tegenstanders van globalisering. ,,Maar de grote, gevestigde kerken in Duitsland en Zwitserland zijn huiverig én verdeeld. Ik weet dat er binnen de Zwitserse kerken een felle discussie woedt. De kerkleiders willen het punt van de agenda halen. Ze zien het niet als prioriteit.”

De niet-westerse kerken, verwacht Pieter Holtrop, zullen daartegen protesteren in Ghana. ,,Temeer daar het gezicht van de globalisering steeds onaangenamer wordt.” Zij zullen, denkt Holtrop, blijven pleiten voor een harde veroordeling van het neoliberalisme als sinful system. De vice-voorzitter verwacht dat het 'hoog' zal oplopen. ,,We zullen ongetwijfeld een conflict krijgen.”

Zelf vindt Pieter Holtrop een status confessionis óók te ver gaan. Hij is voorstander van 'de afgezwakte formulering'. ,,Dan heb je het voordeel dat niemand ertegen kan zijn. Bij apartheid en kernwapens lag het anders. Daar kon je de straat voor op. Bij economic injustice is dat moeilijker. Wie moet je aansprakelijk stellen? Het gaat ons om het streven naar een bewoonbare wereld. We zullen de kerken oproepen met kracht te protesteren tegen de toenemende onherbergzaamheid.”

Tot zover de goede voornemens.

Ook interessant: wat deze 24ste Assemblee niet op de agenda staat. Was de vorige keer homoseksualiteit nog een druk bediscussieerd onderwerp, in Ghana zal het onbesproken blijven. Het ligt 'te gevoelig'. Pieter Holtrop:

,,Zeven jaar geleden wilden sommige westerse kerken het tot een human rights issue maken. Dat voorstel werd met onvoorstelbaar geloei ontvangen, vooral vanuit de Afrikaanse kerken.

Nu is er gezegd: we moeten er niet meer over praten. Het maakt mensen alleen maar kwaad, drijft ze uit elkaar. Dat vind ik eigenlijk wel verstandig.”