Zonne-energie kan de hele wereld draaiend houden

Vul een woestijn ter grootte van Frankrijk met spiegels en de hele wereld kan van zonne-energie worden voorzien. Een Nederlandse stichting maakt zich sterk voor dit in Californië beproefde concept.

De Amerikaanse Mojave woestijn biedt vlak bij het stadje Boron een haast surrealistisch vergezicht. Net iets ten noorden van de kruising van de snelwegen 58 en 395, op de Kramer Junction, staan duizenden en nog eens duizenden spiegels, gebogen in de vorm van lange troggen. Over een oppervlak van enkele vierkante kilometers staan ze rij aan rij in de volle zon. In de loop van de dag kantelen ze met de open kant van de trog van oost naar west om zo de maximale kracht van de zon te kunnen vangen. In het brandpunt van de gereflecteerde zonnestralen loopt een dunne leiding. Daar wordt olie verhit tot 400 graden. En met die hete olie wordt vervolgens in een stoomketel stoom gemaakt die via een 'gewone' stoomturbine een generator aandrijft waarmee elektriciteit wordt opgewekt.

Ook al heeft hij deze 'Kramer Junction centrale' nog niet met eigen ogen kunnen aanschouwen, de Groningse oud-universitair docent natuurkunde Evert du Marchie van Voorthuysen kan er toch met zichtbaar enthousiasme over vertellen. ,,Vanwege de elegantie van het principe'', verklaart Van Voorthuysen. ,,Het concept is zo simpel als het brandglas dat je vroeger gebruikte om je naam in een oude krant te schroeien. En ook op grote schaal blijkt het te werken. Met Concentrated Solar Power (CSP) kun je op een relatief eenvoudige manier een hoop zonne-energie opvangen.''

De CSP-centrale bij Kramer Junction bestaat al sinds het begin van de jaren tachtig. Inmiddels beslaat hij een oppervlakte van vier vierkante kilometer voor een capaciteit van 150 megawatt, vergelijkbaar met 150 moderne grote windmolens. Van Voorthuysen: ,,Als je op die manier gaat doorrekenen, heb je aan een oppervlak ter grootte van Frankrijk voldoende om de hele wereld van zonne-energie te voorzien, voldoende om alle fossiele brandstoffen te vervangen. Dat oppervlak moet je dan uiteraard in kleinere porties verdelen over de woestijnen van de wereld, waar je voldoende ruimte en voldoende zon hebt.''

Van Voorthuysen is directeur van de Nederlandse Stichting ter bevordering van Grootschalige Zonne-Energie, Gezen. Dat uitgerekend hij zich, als noorderling, sterk maakt voor een techniek die alleen in de heetste en dunstbevolkte gebieden van de wereld kan worden toegepast, dat deert Van Voorthuysen niet.

,,Het klimaatprobleem is een mondiaal probleem. Dan past het niet om alleen binnen je eigen landsgrenzen te denken. Binnen de Europese Unie, bijvoorbeeld in het zuiden van Spanje is dit concept al toepasbaar! En wat let een deels Nederlands bedrijf als Shell om in het buitenland te investeren in een CSP-centrale?''

Wat Shell belet is volgens woordvoerder André Romeijn heel eenvoudig: het bedrijf heeft in het verleden keuzes gemaakt voor investeringen in andere vormen van duurzame energie, zoals energie uit zonnecellen, windenergie en geothermische energie, gewonnen uit aardwarmte. En zo'n ingeslagen weg met de bijbehorende mega-investeringen verlaat je niet zomaar, aldus Romeijn.

Maar zeker in de keuze van Shell voor foto-voltaïsche zonne-energie kan Van Voorthuysen zich niet vinden.

,,Het rendement daarvan is vergelijkbaar met een CSP-centrale: beide zetten ongeveer 15 procent van de zonnestralen om in elektriciteit. Het grote verschil zit hem in de kosten. Een CSP-centrale is nu nog duurder dan een oude centrale die gas of kolen verstookt. Maar energieadviesbureaus hebben al berekend dat over tien jaar CSP concurrerend zal zijn met conventionele elektriciteit, mits er een internationale investering komt van 10 miljard dollar.'' Energie uit zonnecellen is en blijft vele malen duurder.

Behalve elektriciteit, kan een zonnecentrale nog meer produceren: zoet water, bijvoorbeeld. Daarvoor kan de warmte uit de zonnecentrale worden benut. Van Voorthuysen: ,,Een elektriciteitscentrale moet gekoeld worden. Aan de kust zou je dat kunnen doen met zout water. De afvalwarmte van zo'n centrale kun je dan ook uitstekend gebruiken om zout zeewater te ontzilten, waardoor je schoon drinkwater produceert.''

Al met al vindt de Stichting Gezen het onbegrijpelijk dat er 15 jaar na de bouw van de eerste CSP-centrale in Californië nog maar één vervolgproject op stapel staat. ,,Een Spaans-Duits consortium staat op het punt een CSP-centrale te bouwen in het zuiden van Spanje'', weet Van Voorthuysen. ,,Maar met de Kyoto-doelen in het achterhoofd zouden er veel meer centrales gebouwd moeten worden.'' Het doel van Gezen is dan ook om vooral het bedrijfsleven en de politiek warm te maken voor de CSP-technologie.

Van Voorthuysen hoeft niet direct op steun te rekenen van het Energie Onderzoekscentrum, ECN in Petten. Volgens Paul Lako van de afdeling beleidsstudies van ECN concentreert zijn instituut zich vooral op technologie die direct toepasbaar is in eigen land. ,,Of het moet zijn dat een Nederlandse ondernemer geïnteresseerd is in een bepaalde technologie en daar subsidie voor heeft gekregen, zoals in het geval van het bedrijf dat werkt aan een golfgenerator voor de kust van Portugal. Die bedrijfsmatige interesse is er in Nederland niet'', weet Lako.

Maar als het aan Van Voorthuysen ligt, zou moet daar iets anders staan. Die interesse is er 'nog niet'. Maar hij komt zeker.