Tijd het grootste probleem voor Chirac bij Europese grondwet

De Franse volksvertegewoordiging heeft de weg vrijgemaakt voor een referendum over de Europese grondwet. Dit voorjaar nog gaan de Fransen naar de stembus. De Denen volgen na de zomer op 27 september.

De Assemblée en de Senaat gingen gisteren in een gezamenlijke vergadering in het paleis van Versailles met een overweldigende meerderheid akkoord met een wijziging van de Franse grondwet; daardoor krijgt het referendum over de Europese grondwet rechtskracht. Van de afgevaardigden stemden 730 vóór het betrokken amendement, 66 tegen, 96 onthielden zich van stemming.

President Chirac zal nu snel een datum bekendmaken. Hij heeft haast, want blijkens peilingen neemt het aantal Fransen dat tegen de grondwet is toe. Zei een halfjaar geleden nog maar dertig procent tegen te zullen stemmen, nu loopt dat percentage tegen de veertig.

Een afwijzing is niet langer ondenkbaar, en dat zou een afgang zijn voor Chirac, een krachtige verdediger van de Europese grondwet. Ook andere politici en politieke partijen zijn over het algemeen vóór het nieuwe fundament van de Europese Unie, wat niet wil zeggen dat ze ook allemaal vóór het referendum zijn.

De volksraadpleging dreigt namelijk 'vervuild' te worden door andere zaken die de uitslag kunnen beïnvloeden. Zo zou ze kunnen uitlopen op een peiling over de vraag of Turkije tot de EU mag toetreden - een stevige meerderheid van de Fransen is daar verklaard tegenstander van.

Ook politici denken er verschillend over. Het dagblad Le Monde beschreef dat er in feite vier stromingen zijn. President Jacques Chirac en François Hollande, leider van de socialisten (de grootste oppositiepartij), behoren tot het 'ja-ja-kamp': vóór de grondwet, vóór de toetreding van Turkije. Oud-minister van financiën Sarkozy, leider van de UMP, de partij van Chirac, is van de lichting: 'ja-nee'. Ook de omgekeerde beweging bestaat (nee tegen de grondwet, ja tegen Turkije) en ten slotte zijn er politici die twee keer nee scoren. Onder hen de leider van het Front National, Jean-Marie le Pen, en oud-premier Laurent Fabius. Deze socialist vindt de grondwet te weinig sociaal, maar met dit standpunt dolf hij in zijn partij het onderspit.

Bij het electoraat zou ook afkeer over het beleid van de centrum-rechtse regering van premier Raffarin een rol kunnen gaan spelen - Fransen zijn nogal eens geneigd een referendum over een specifiek onderwerp voor dit soort politieke doeleinden te gebruiken. De affaire rond de afgetreden minister van financiën Gaymard zou de afkeer jegens 'de politiek' kunnen versterken. 'Het-allemaal-zakkenvullers-syndroom' zo omschrijft de Franse pers dit gevoel.

Wat ook negatief kan uitpakken voor de voorstanders is de opvatting dat de grondwet geschoeid is op een Angelsaksische leest. De grondwet (eigenlijk een verdrag) lijkt vooral geënt op uitbreiding van de EU, en niet op verdieping.

De stem van de Fransen is cruciaal. Frankrijk is - net als Nederland - een van de zes oprichters van wat toen de Europese Gemeenschap heette. Het is -anders dan Nederland- een van de grote lidstaten binnen de EU. Het is moeilijk voorstelbaar dat de EU een grondwet krijgt die niet door de Fransen wordt gesteund.

De overige landen waar de uitslag van het referendum onzeker is nemen een andere positie in. Groot-Brittannië is weliswaar ook een groot EU-land, maar het behoort niet tot de zes oprichters. Bovendien is van meet aan vrij duidelijk dat de Britten van de grondwet weinig moeten hebben, hun nee is al ingecalculeerd. Nederland is geen groot land en doet er om die reden minder toe. Polen behoort wel tot de grote, maar dat land heeft weer tegen dat het een nieuwkomer is die nog niet zoveel in de melk te brokken heeft.

De Spanjaarden gaven ruim een week geleden hun zegen aan de grondwet. Spanje was het eerste land dat een referendum organiseerde. De parlementen van drie lidstaten hebben het document al bekrachtigd, zonder dat daar een referendum aan te pas ie gekomen: Litouwen, Hongarije en Slovenië.

De Denen spreken zich op 27 september over de grondwet uit, maakte premier Rasmussen gisteren bekend. Een comfortabele meerderheid onder de kiezers is op dit moment voor: 49 tegen 26 procent. Begin jaren negentig wezen de Denen de Economische en Monetaire Unie af; als gevolg betalen ze niet met de euro, maar nog steeds met de kroon.