Koerdische PKK-leider ücalan voert de druk op

Mijnen en bommen ontploffen, reizigers in het Koerdische gebied worden beroofd, soldaten en militanten komen om bij gevechten en er zijn aanslagen in toeristenoorden. Komen de jaren negentig terug in Turkije?

Dat de Koerdische separatistische PKK de strijd zou aanwakkeren, hadden de advocaten van PKK-leider Abdullah ücalan tussen de regels door al aangekondigd. ücalan zit al sinds 1998 op het eiland Imrali gevangen, en de laatste tijd klagen zijn advocaten steeds meer over de omstandigheden van diens gevangenschap. Op een conferentie had een van hen gezegd dat ücalans isolement onmenselijke vormen begint aan te nemen en dat de advocaten steeds minder op het eiland Imrali mogen komen. Het Koerdische volk zou al zijn andere zorgen opzij moeten zetten om te strijden voor meer vrijheid voor ücalan. Men weet in Turkije dat de advocaten op dat soort conferenties de boodschappen van ücalan zelf doorgeven.

Hoewel de grootste Koerdische partij DEHAP onderling verdeeld lijkt over deze strijd die voor ücalan gevoerd moet worden, heeft de PKK zelf de boodschap begrepen. De afgelopen maand zijn er aanslagen gepleegd op treinen, is er een bom tot ontploffing gebracht in de badplaats Cesme die geen slachtoffers maakte, is er een soldaat in burger ontvoerd en zijn op verschillende plaatsen gevechten geweest tussen het leger en de PKK. En zaterdag explodeerde in Kusadasi een toeristenbusje, waardoor vijf mensen, onder wie een Britse en een Ierse, het leven lieten.

In Turkije bestaat dan ook geen twijfel over wiens werk dit is. De methodes die gebruikt worden en de omfloerste oorlogsaankondiging van de advocaten zorgen ervoor dat de mogelijkheid van een aanslag door aanhangers van Al-Kaida niet eens meer ter sprake komt.

Ook de journalist Ismet Berkan, die veel in het Koerdische gebied komt en een kenner is van de Koerdische kwestie, weet zeker dat de PKK achter deze aanslagen zit. ,,Er bestaat geen twijfel meer over wat ücalan van plan is. Hij gaf persoonlijk na zijn arrestatie al zijn militanten het bevel om zich koest te houden (de PKK houdt in Noord-Irak nog duizenden manschappen achter de hand, red.). Dat was een manier om aan te tonen hoeveel macht hij nog heeft over die mannen. Op die manier wilde hij onderhandelingen afdwingen met de Turkse staat. Nu roept hij diezelfde mannen weer ten strijde. Hij laat zien hoe machtig hij nog steeds is en wil opnieuw onderhandelen met de staat.” Het moet bij die gesprekken overigens vooral gaan over zijn eigen vrijheid, niet zozeer over een speciale politieke status voor Koerdistan.

Volgens Berkan is ücalans positie niet de enige reden voor het opheffen van het staakt-het-vuren. Berkan: ,,Je kunt duizenden militanten niet jarenlang in de bergen houden met enkel theorielessen over de oorlog. De scheuring van de PKK was al begonnen. Zelfs het broertje van ücalan heeft afstand genomen van de organisatie. Daarnaast is het ook een feit dat de AK-partij, die in Turkije regeert, door het economische succes in het Koerdische gebied steeds meer aan aanhang wint. Dat ziet ücalan als een bedreiging. De tijd begon te dringen voor hem. Hij heeft dan ook niet getwijfeld om op de knop te drukken.”

Berkan zegt dat de PKK niet meer in staat zal zijn een grootschalige oorlog tegen de Turkse staat te ontketenen. ,,De Koerden hebben hun culturele rechten inmiddels gekregen. Er is geen draagvlak meer voor de activiteiten van de PKK. Nu zouden de mensen opnieuw een vreselijke oorlog moeten voeren, enkel voor meer vrijheid voor ücalan. Ik twijfel of ze dat doen”, aldus Berkan.