'NBV verdoezelt heilige oorlog'

Het Hebreeuwse werkwoord qiddeesj is in de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) vrij consequent als 'heiligen' vertaald. Maar bij 'oorlog' is het opzettelijk wegvertaald om de tekst onschuldiger te maken. 'Heilige oorlog' mócht niet in de NBV.

Dat zegt Saskia van der Lingen, één van de ruim twintig vertalers die de NBV hebben gemaakt. ,,Maar ik spreek op persoonlijke titel.''

Het werkwoord 'qiddeesj' is consequent met 'heiligen' vertaald, of met herkenbare varianten daarop, zegt Van der Lingen. ,,Met één opmerkelijke uitzondering: wanneer het bevel wordt gegeven 'heilig een oorlog'. Dat is nu afgezwakt tot 'bereid je voor op een oorlog'.''

Volgens Van der Lingen ,,moest elke mogelijke associatie met 'heilige oorlog' in de NBV kennelijk worden vermeden, maar het staat gewoon in de brontekst. Die is onschuldiger gemaakt dan hij is.''

Van der Lingen wijst op een 'opmerkelijke gelijkenis' van het boek Joël en de actualiteit. Het bijbelboek kondigt 'de dag van de Heer aan, waarop God een oordeel velt over de volken'. Die tekst lijkt sterk op 'passages uit de brief die Mohammed B. op zijn slachtoffer achterliet'.

Deze brief, met een mes in de borst van cineast Theo van Gogh gestoken, tekent in apocalytische taal het lot van 'ongelovigen'. Tegen hen is een djihad afgekondigd - een heilige oorlog.

Van der Lingen was als reviewer (eerste commentator) betrokken bij de vertaling van het bijbelboekje Joël. ,,Daar is deze kwestie verschillende malen aan de orde geweest. De 'review-ende' hebraïcus vond het correcter, en stilistisch evenwichtiger om dat bijbelvers in het vierde hoofdstuk van Joël te vertalen als 'roep een heilige oorlog uit'.'' Maar dat pleidooi vond geen gehoor.

Van der Lingen noemt in verband hiermee een ander vers uit Joël. ,,Dat was aanvankelijk vertaald als 'kondig een heilige vastentijd af'. Dat is bij wijze van compensatie gewijzigd in 'kondig een vastentijd af'. Als de oorlog niet heilig mag zijn, dan de vastentijd ook niet.''

In twee andere moderne vertalingen is wél gekozen voor de 'heilige oorlog'. Vertaling Nederlands bijbelgenootschap 1951: 'heiligt de oorlog', herziene Willibrordvertaling (2004): 'maak u gereed voor de heilige oorlog'.

Volgens Van der Lingen staan er in de Bijbel ,,naast veel mooie gedachten veel kwalijke denkbeelden'': oproepen tot het uitmoorden van 'hele volksstammen ongelovigen', zelfmoordaanslagen, stenigen van een godslasteraar. En de heilige oorlog. Van der Lingen: ,,Wie probeert dat door een verdoezelende vertaling te 'verharmlosen', zoals dat in de theologie zo netjes heet, plaatst de Bijbel ten opzichte van andere geheiligde boeken in een vals daglicht'. ,,In de verkettering van de islam als achterlijk op grond van teksten over de heilige oorlog, mag wel eens gezegd worden dat zulke zaken óók in de Bijbel staan. De kwestie is hoe je met die teksten omgaat.''

Woordvoerder Mirjam Vermeij van het Nederlands Bijbelgenootschap, opdrachtgever voor de NBV: ,,Ik kan in de documentatie geen spoor van discussie hierover vinden. Ik vind de conclusie dat we iets zouden 'verharmlosen', te ver gaan.'