Consument krijgt vervuild voedsel op zijn bord

De Keuringsdienst van Waren denkt veel te makkelijk over de aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen in groente en fruit. Vervuilde partijen liggen gewoon in de supermarkt. De consument moet toch minstens weten wat hij eet.

Niet alleen druiven en nectarines uit Zuid-Europa bevatten te veel resten bestrijdingsmiddelen, ook Hollandse sla voldoet niet aan wettelijke normen. Sommige tuinders spuiten te veel bestrijdingsmiddelen en gebruiken middelen die niet zijn toegestaan.

Bovenstaande komt uit steekproeven van Natuur en Milieu, Milieudefensie en consumentenvereniging Goede Waar & Co. De Keuringsdienst van Waren heeft vergelijkbare uitkomsten bij hun tests, maar meldt deze niet aan de consument. In plaats van vervuilde partijen te vernietigen en flinke boetes op te leggen, benadrukt de dienst vooral dat consumenten er niet direct ziek van worden. Dat moet en kan anders.

In importproducten als druiven, nectarines en paprika's worden structureel resten bestrijdingsmiddelen aangetroffen. De Keuringsdienst van Waren zag in de loop der jaren de wetsovertredingen geleidelijk oplopen van 5 procent in 1990 naar 15 procent in 2001 en zelfs 21 procent in 2002. Wij hebben in november druiven in de belangrijkste supermarkten gemeten en kwamen zelfs tot een overtredingspercentage van 60 procent. Er waren bakjes druiven met daarin resten van 13 verschillende soorten landbouwgif.

Hollandse sla sluit nu aan bij het rijtje van risico-producten. De consument kan er niet op vertrouwen dat wat in de supermarkt ligt ook gezond is. 16 procent van de kroppen sla voldoet niet aan de normen die gezondheid en milieu beschermen. In vijf van de zes supermarkten is sla met illegale bestrijdingsmiddelen aangetroffen. Slechts één van de 29 geteste kroppen sla was echt vrij van bestrijdingsmiddelen. Alleen bij Albert Heijn zijn geen overtredingen gesignaleerd.

Het lijkt erop dat er steeds meer en steeds meer verschillende bestrijdingsmiddelen worden toegepast in de land- en tuinbouw. De risico's voor de gezondheid nemen daarmee toe. Wat vooral zorgen baart zijn alle kleine beetjes gif bij elkaar. De officiële risicobeoordeling van de Keuringsdienst van Waren kijkt slechts naar één middel in één product en beoordeelt of een consument daar ziek van kan worden. Alle andere bestrijdingsmiddelen in hetzelfde en in andere producten worden niet meegeteld. Dat verschillende schadelijke stoffen een vergelijkbaar effect kunnen hebben (zoals beschadiging van het zenuwstelsel) en dus bij elkaar opgeteld moeten worden, blijft buiten de berekening. Ook de extra gevoeligheid van kinderen speelt bij de Keuringsdienst geen rol.

Eet een kind van 20 kilo bijvoorbeeld 2 ons van de meest vervuilde sla bij Dirk van den Broek, dan zou het bijna de grens voor directe zenuwbeschadiging van de overheid bereiken. Dat komt alleen al door het illegale bestrijdingsmiddel oxydemeton-methyl. Met het andere middel pirimicarb in dezelfde krop sla wordt de veilige grens voor zenuwschade gepasseerd. Alle andere resten van bestrijdingsmiddelen in druiven, aardbeien, sinaasappels en andere verse voedingsmiddelen worden dan nog niet eens meegerekend.

Schade aan het zenuwstelsel kan zich op termijn uiten in leer- en gedragsproblemen. Belangrijke wetenschappelijke commissies als de National Research Council uit de Verenigde Staten en het Scientific Committee Food van de Europese Unie hebben zich al lang geleden uitgesproken voor aanscherping van voedselnormen voor kinderen. Groente en fruit zijn van groot belang voor kinderen maar de grote hoeveelheden bestrijdingsmiddelen erin doen afbreuk aan die voedingswaarde.

De meeste supermarkten rekenden tot voor kort de controle op resten bestrijdingsmiddelen niet tot hun taak. Nu de vervuilde druiven en nectarines in het nieuws komen, gaan meer supermarkten er werk van maken, door andere leveranciers te kiezen of zelf te meten. Dat is een begin. De Duitse prijsvechters Aldi en Lidl zijn een negatieve uitzondering. Ze presteren doorgaans het slechtst bij metingen en doen geen moeite de kwaliteit te verbeteren. Pas als ze betrapt worden op ondeugdelijke waar, dan staken ze de verkoop van het betreffende product.

Minister Veerman van Voedselveiligheid zou de Keuringsdienst van Waren opdracht moeten geven meer te controleren en hogere boetes op te leggen, maar bovenal zou hij alle metingen van de dienst openbaar moeten maken met vermelding van naam en toenaam van de overtreder. De consument kan dan de vervuilde producten en de onbetrouwbare supermarkten mijden. Totdat het zo ver is kunnen consumenten het beste kiezen voor de biologische (EKO) variant.