Hoge verwachtingen, grote verleidingen

Het optimisme over de economie is wijdverbreid en groot. In alle belangrijke regio's van de wereld moeten handel en productie dit jaar flink kunnen groeien. Maar met de Verenigde Staten als motor van de groei, gaat de economie ook langs een akelig steile afgrond van financieringstekorten en onevenwichtige handelsbalansen. En in Nederland, toch al niet de beste leerling van de klas, kan een onaf sociaal akkoord voor veel onrust in plaats van de beoogde stabiliteit gaan zorgen.

AMSTERDAM - Voor 2004 wordt vrijwel overal in de wereld, behalve dan in landen als Zimbabwe, groei voorspeld. Na een kwakkelend 2003 zit er weer optimisme in de markt. Het nieuwe jaar wordt gekenmerkt door hoge verwachtingen; jammer dat er ook grote gevaarlijke verleidingen zullen zijn.

Drie procent groei wordt er voor de wereldeconomie verwacht. Voor het eerst sinds lange tijd krijgt de wereld te maken met samenvallende groei bij alle belangrijke spelers op het economisch wereldtoneel: de Verenigde Staten, China, Europa en Japan. De Oeso, de club van 30 grote industrielanden, voorspelt een plus van drie procent voor 2004 en 3,1 procent voor 2005. Dat is heel wat meer dan de twee procent die voor het afgelopen jaar in de boeken staat.

In 2004 zal nog meer dan al gebruikelijk is naar de VS worden gekeken. De regering-Bush heeft de Amerikaanse consument uitgebreid op fiscale stimulansen getrakteerd, en hem het sparen afgeleerd. De bestedingen werden tot aan het instorten van de beurskoersen gefinancierd met de aandelenportefeuille als onderpand. Dat onderpand is verdwenen, wat resteert is de vermogensaanwas door waardestijging van de huizen en de belastingverlagingen. De eerste gaat onverminderd door, aan de verlagingen van de belastingen zal dit jaar een einde komen.

Met een rente op het historisch lage record van 1 procent, met feitelijk een negatieve reële rente, een al maar stijgend begrotingstekort, een tekort op de lopende rekening en een zwaar uit balans geraakte handel lijkt de regering-Bush het wapenarsenaal volledig te hebben aangesproken. Nog meer potverteren is een zeer gevaarlijke verleiding die buitenlandse kapitaalverschaffers wel eens zou kunnen afschrikken.

In 2004 zal opnieuw blijken dat de VS weliswaar een supermacht zijn van ongekend formaat, maar dat de globalisering de economische machtsverdeling aan het herordenen is. Dit jaar zal de economische opmars van China voortgaan. De tijd dat de G7-landen (VS, Japan, Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, Canada en Italië) zonder China kunnen vergaderen is eigenlijk voorbij. Nu wordt al geregeld een plaats ingeruimd voor Rusland (G8) maar de G9, dus met China, is aanstaande.

Tot de grootste verleidingen behoort ook in 2004 het korte termijnvoordeel van protectionisme. Stemmen trek je niet door banen te schrappen, maar door ze te behouden en te creëren. De arbeidsproductiviteit in de VS neemt weliswaar toe, maar dat vertaalt zich nog niet in nieuw werk. In het verkiezingsjaar 2004 zal president en presidentskandidaat Bush de paraplu willen opzetten. De staalindustrie heeft hij al willen beschermen, dat probeert hij nu ook met de textielindustrie. Die neiging tot protectionisme zal in het verkiezingsjaar alleen maar groter worden en dat maakt de liberalisering van de wereldhandel er niet makkelijker op.

Dat laatste is slecht nieuws voor de ontwikkelingslanden. Voor hen verandert er het komend jaar weinig. Argentinië zal naarstig zoeken naar nieuw geld maar is nog lang niet rijp voor een status 'investeringsgeschikt'. Brazilië gaat verder op de weg van hervormingen. En Afrika? In Afrika worden overal bescheiden plusjes voorspeld. Negatieve uitschieter is Zimbabwe, positieve vermelding krijgt Tsjaad. Het centraal-Afrikaanse land is straatarm, maar olierijk. En in 2004 gaan de olieopbrengsten de begroting gunstig benvloeden. Een uitweg uit de armoede of een nieuwe verleiding voor corrupte regeerders. 2004 zal het leren.