2004 zet polder onder spanning

Het optimisme over de economie is wijdverbreid en groot. In alle belangrijke regio's van de wereld moeten handel en productie dit jaar flink kunnen groeien. Maar met de Verenigde Staten als motor van de groei, gaat de economie ook langs een akelig steile afgrond van financieringstekorten en onevenwichtige handelsbalansen. En in Nederland, toch al niet de beste leerling van de klas, kan een onaf sociaal akkoord voor veel onrust in plaats van de beoogde stabiliteit gaan zorgen.

Doorgaans geeft een sociaal akkoord gesloten in het najaar een periode van rust. Zo niet het akkoord dat werkgevers, werknemers en kabinet sloten eind 2003. In 2004 zal de spanning al snel oplopen. Er liggen moeilijke dossiers, die veel mensen direct raken, op een oplossing te wachten. Binnen enkele weken zal blijken of het sociaal akkoord eigenlijk wel stand houdt.

AMSTERDAM, DELFT - Het werd een haastklus in 2003. Het sociaal overleg dat leidde tot het najaarsakkoord kwam pas laat in een stroomversnelling. Tot enkele dagen voordat het pact daadwerkelijk werd getekend, was nog geen van de totaal zeven partijen bereid de loopgraven te verlaten. De druk liep hoog op, gelijk de complexiteit van de dossiers. Alles in één akkoord vatten, bleek onmogelijk. Om toch de nullijn in de loonontwikkeling te kunnen uitruilen tegen verzachting van de overheidsingrepen, was er geen andere weg dan gevoelige vraagstukken te laten rusten. Onder de afspraak dat er na het sluiten van het akkoord verder over nagedacht wordt.

Het gaat om de WAO, de Vut, het prepensioen, de ww en ook nog eens levensloop. De komende maanden kan van uitstel geen afstel komen. De sociale partners en het kabinet zullen het eens moeten worden op al deze dossiers. De bestendigheid van het sociaal akkoord hangt er van af. Met name de vakcentrale FNV dreigt nu al met het laten vallen van de najaarsafspraken als er geen bevredigende toekomst voor de vut kan woren uitgestippeld.

Mocht het sociaal akkoord omvallen, dan is er geen loonafspraak voor 2005 meer. De vakbeweging voorspelt al dat dit vooruitzicht ook een opdrijvende druk zal hebben op de loonontwikkeling in het 'nuljaar' 2004. Kortom: het hele stelsel van zorgvuldige afspraken om toch maar gezamenlijk de economie uit het slop te halen, om toch maar vooral de arbeidsvrede te bewaren en toch maar vooral in harmonie sociaal beleid te maken, stort dan als een plumpudding in elkaar.

,,De gesprekken die we de laatste weken met de vakbonden hebben gehad, stemmen me niet vrolijk'', zegt bestuurder Van Delft van de werkgeversorganisatie MKB Nederland. ,,De vakbonden nemen alle tijd met hemelsbrede analyses en brede filosofieën. Ze willen een riant vroegpensioen en ook nog eens hier of daar allerlei verlofmogelijkheden. Ik denk dat we het gewoon eenvoudig moeten houden. Zo veel tijd hebben we bovendien niet.''

FNV-Bestuurder Roozemond: ,,Het wordt heel spannend, het eerste kwart en misschien ook het tweede kwart van 2004. We moeten er met de werkgevers en werknemers uit zien te komen. Anders verliezen we allemaal. Dan is de loonafspraak voor 2005 van de baan en dat zal gelijk opwaartse druk geven op de loonstijgingen in 2004. Het kabinet zal van zijn kant de oorspronkelijke plannen met de vut en het prepensioen doorzetten. Daarmee wordt het stelsel van vervroegd uittreden aan gort geslagen.''

De vakcentrale-bestuurders krijgen het er erg druk mee. ,,Het gaat om problemen die de mensen, de achterban, direct raken. De gevolgen van wat we centraal beslissen is onmiddellijk individueel herleidbaar: ,,Kan ik er op mijn 62e nog wel uit?'' We zullen dus voortdurend en veel moeten overleggen om draagvlak te houden.''

Minister De Geus van sociale zaken zette ook nog eens de arbeidstijdenwet op de overleg-agenda. Recent liet hij weten tot een verregaande versimpeling te willen komen. Werkweken van zeventig uur zouden dan moeten kunnen. De FNV reageerde eerst woedend, maar nu zegt Roozemond: ,,Ik ben best bereid over vereenvoudiging te praten. Maar de wet moet wel zo blijven dat mensen beschermd worden tegen te veel werken.'' Dit vraagstuk hangt nauw samen met de levensloopdiscussie, zoals zo'n beetje alle vraagstukken onderling verweven zijn. ,,Het gaat er uiteindelijk om dat werknemers een zo groot mogelijke keuzevrijheid hebben, dat ze het werken lang kunnen volhouden en dat er een combinatie mogelijk is van werken, leren en zorgen.''

Werkgeversbestuurder Van Delft heeft er vertrouwen in, ondanks dat de meningen nog ver uiteen lopen en ondanks de tijdsdruk. ,,Onder druk wordt alles vloeibaar'', grijpt hij naar een in polderland veel gebruikte uitspraak. ,,Ik denk dat het gemeenschappelijk belang uiteindelijk de doorslag zal geven en dat we er dus uitkomen.''

Voorlopig hebben de vakcentrales plannen in het hoofd die wel eens in de miljarden kunnen gaan lopen terwijl het kabinet zo'n 800 miljoen euro beschikbaar heeft. Van Delft: ,,Ik denk dat er de komende weken menigmaal gedreigd zal worden met het opblazen van het sociaal akkoord.''