Geslachtsziekte?

In het NOS-journaal was deze week te horen dat ,,de regering-Bush op kritiek stuit omdat het de relatie van Irak met Al-Kaida overdreven zou hebben''. Voor de nieuwslezer was regering kennelijk geen vrouwelijk woord meer.

Met zijn woordkeuze volgde hij een tendens die wijlen Jelle de Vries in zijn onvolprezen 'Onze Nederlands spreektaal' (2001) als recent bestempelde: de neiging om naar de-woorden die op een collectief slaan, niet meer te verwijzen met zij of ze, maar met het.

Fraai vond De Vries dat niet. Veel beter beviel hem de gewoonte van velen om woorden van het type regering, commissie en familie als meervoud te behandelen. Zo dus: ,,De regering weet niet wat ze met de motie moeten beginnen.'' Het gebruik van het vrouwelijke enkelvoud ('wat ze ... moet beginnen') beschouwde hij als ouderwets.

Nog altijd zijn er Nederlanders, onder wie ik, die dit gebruik een lofwaardige uiting van het streven naar verzorgd schriftelijk Nederlands vinden.

Zonder bezwaar is onze aanpak niet. Vrouwelijke woorden zijn vaak aan hun uitgang te herkennen -kenn-is, waar-heid, reger-ing, gemeen-te, muz-iek, commiss-ie enz.- maar met dit criterium kan iemand die het begrip 'uitgang' elastisch opvat, gemakkelijk de mist in gaan. Kanarie is mannelijk, vernis mannelijk of onzijdig.

En wat te doen met vanouds vrouwelijke woorden waaraan sinds het Groene Boekje van 1954 ook het mannelijk woordgeslacht mag worden toegekend, zoals eer, kerk, roos, stad en ster? Afgaan op je taalgevoel, zou ik zeggen.

Dat hebben ook de samenstellers van de Nieuwe Bijbelvertaling gedaan, legt 'neerlandicus' (m) Clazien Verheul in Onze Taal uit. Naar woorden van dit type, zoals hand, tong en deur, verwijzen ze in principe met hij en zijn, zoals in Nederland algemeen gebruikelijk is. Maar wanneer ze daarmee hun taalgevoel geweld aandeden, bedienden ze zich van zij (of ze?) en haar. Zo bleven zonde en genade, zon en maan, aarde en wereld vrouwelijk.

Hiermee doen de bijbelvertalers conservatieve taalgebruikers ongetwijfeld een klein genoegen. Mij ook. Maar Jelle de Vries had vermoedelijk de spot gedreven met dit symptoom van 'een besmettelijke, ongeneeslijke geslachtziekte' en vastgesteld dat de NBV hier en daar nodeloos stoffig oogt en gedateerd klinkt.