Afghanen rekenen Karzai vooral af op zijn beloften

Afghanen gaan vandaag voor het eerst hun president kiezen. De uitslag zal grotendeels langs etnische lijnen lopen.

MAZAR-I-SJARIF - ,,Ik was strijder in de anti-Taliban-coalitie, maar toen we hen een paar jaar geleden uit Mazar-i-Sjarif verjaagden, trapte ik op een landmijn en raakte mijn rechterbeen kwijt.''

Gul Nabi (34) is eigenlijk boer, maar werken kan hij door zijn handicap niet meer. Hij heeft een rolstoel gekregen van het internationale Rode Kruis en brengt de meeste dagen bedelend door op het plein van de Hazrat Ali-moskee, hopend op de barmhartigheid van de gelovigen.

Hij zal vandaag op de zittende interimpresident Hamid Karzai stemmen, zegt Gul Nabi, terwijl hij zijn registratiekaart te voorschijn haalt. ,,Veel mensen zeggen dat hij zijn beloften niet nakomt, maar ik vind dat hij het tot nu toe goed doet. We zullen moeten afwachten wie er wint, maar ik denk dat Karzai kan zorgen dat de Afghanen weer werk krijgen'', meent hij.

Werk is er genoeg te doen in Afghanistan, een van de armste landen ter wereld. Door de oorlog tegen het sovjetleger in de jaren tachtig, de strijd om de macht tussen de moedjahidienfacties onderling en de oorlog tegen de moslim-extremisten van de Taliban hebben een paar miljoen Afghanen het leven verloren en ligt het land in puin. Hoewel er de afgelopen jaren wel wat gedaan is aan wederopbouw, gaat het herstel heel langzaam door de voortdurende problemen met de dwarsliggende krijgsheren, het vastgelopen ontwapeningsproces, de corruptie en de vaak inefficiënte hulpverlening.

De historische presidentsverkiezingen moeten een eerste stap worden in de democratische ontwikkeling van het land. Tegelijkertijd is de stembusgang een referendum over het beleid van Karzai. Hij is weliswaar de internationale lieveling en de grote favoriet voor de eindzege, maar ook de man waarin grote groepen Afghanen sinds zijn aantreden drie jaar geleden teleurgesteld zijn geraakt.

Rond Mazar-i-Sjarif in het noordwesten, traditioneel een bolwerk van de Oezbeekse generaal en presidentskandidaat Abdul Rasjid Dostum, is die mening vaak te horen.

VERVOLG OP WERELD 7

Generaal scoort goed bij eigen stam

Vrouwelijke kandidaat oogst hoongelach

AFGHANISTAN

VERVOLG VAN PAGINA 1

Ook de mollah van de Hazrat Ali-moskee houdt tijdens het middaggebed voor zo'n duizend gelovigen zijn politieke ideeën niet voor zich. Na een inleiding over de heilige oorlog ten tijde van de profeet Mohammed, noemt hij de Tadzjiekse oud-minister van onderwijs Junus Kanooni, de grootste rivaal van Karzai, een echte strijder van Allah en een goed persoon. Na afloop zeggen veel moskeegangers hem na op het plein van de met prachtig blauw, geel en turquoise tegelwerk ingelegde moskee.

Het 450 jaar oude gebedshuis is de trots van Mazar, dat verder niet veel meer is dan een stoffige provinciestad met een paar honderdduizend inwoners. Veel van de huizen zijn vervallen. De meeste straten zijn onverhard en aftandse taxi's en ezelkarren laveren met veel moeite tussen de kuilen en gaten door. In tegenstelling tot de Afghaanse hoofdstad Kaboel lopen de meeste vrouwen hier nog in de allesbedekkende boerka.

In het 180 kilometer verderop gelegen Sjibergan is het beter, want daar zit generaal Dostum, zegt de Oezbeekse aannemer Mohibullah (21) in Mazar. ,,Hij doet veel voor de mensen. Alle steden waar hij het voor het zeggen heeft zijn mooi, maar daar hoort Mazar niet bij.'' Net als de meeste andere Afghanen zegt hij blij te zijn te mogen stemmen. ,,Nu kunnen we afrekenen met de leiders die altijd de helft van het hulpgeld in eigen zak staken. En eerlijke mensen kiezen, zoals Dostum.'' Dat de generaal in een aantal rapporten van mensenrechtenorganisaties van oorlogsmisdaden is beschuldigd, is hem onbekend. ,,Daar heb ik nog nooit van gehoord,'' zegt Mohibullah. ,,Bovendien, als hij veel gemoord had, was hij allang zelf vermoord door zijn vijanden. Het is aan Dostum te danken dat we hier veilig over straat kunnen, zelfs 's nachts.'' Dat de uitslag van de verkiezingen grotendeels langs etnische lijnen zal lopen, lijkt onvermijdelijk in een land dat zoveel etnische tegenstellingen kent. Ook Mazar-i-Sjarif is een etnische lappendeken. Er wonen Oezbeken, Hazaren, Tadzjieken en ook Pasjtoenen. ,,Ik stem op Dostum omdat hij van mijn stam is'', zegt een oude man in de kring van nieuwsgierigen die zich naast de moskee heeft gevormd. Een ander die een sjaal over zijn hoofd heeft geslagen tegen de gure wind, heeft zijn keuze nog niet bepaald. ,,Op wie zou u stemmen? Ik ben benieuwd naar het oordeel van een buitenlander'', vraagt hij. Op de suggestie van Massooda Jilal, de enige vrouw onder de achttien kandidaten, breekt de groep mannen in hoongelach uit. ,,Nee, dat in elk geval niet'', zegt hij. ,,Ik ben moslim en zij zou als vrouw nooit in de moskee de gelovigen kunnen toespreken.''

Een andere toehoorder, de 20-jarige leraar Abdullah Sartaiutak, zal op Karzai stemmen. Hij denkt dat de zittende president zijn ideeën het best kan vertegenwoordigen. ,,Na 23 jaar oorlog is dit het derde jaar dat we aan vrede geroken hebben. We weten nu weer dat we nog menselijk zijn en willen leven in een democratie waarin iedereen zelf mag uitmaken wat hij wil. Daarom wil ik dat vrouwen meer rechten krijgen en dat krijgsheren als Dostum na een onderzoek achter de tralies verdwijnen.''

Het moet maar eens afgelopen zijn met het etnisch nationalisme in Afghanistan'', vindt Sartaiutak. ,,Het is fetisjisme. We moeten broeders zijn. We zijn tenslotte allemaal moslims.''

Gert Jan Rohmensen