Eeuwfeest Joseph Smith geeft stof te overdenken

AMSTERDAM - Alleen al in de Verenigde Staten bereiden 12 miljoen mormonen zich voor op de 200ste geboortedag van stichter-profeet, Joseph Smith jr. Die dag, 23 december 2005, stimuleert geleerden en sceptici ook om zich in diens leven extra te verdiepen. Bij zijn vroege, gewelddadige dood in 1844 had Smith een kleine sekte opgezet die uitgroeide tot de vijfde godsdienst in de VS, een kapitaalkrachtig religieus imperium: de 'Kerk van Jezus Christus van de heiligen der laatste dagen'.

De leden geven de voorkeur aan de lange naam, liever dan aan 'mormonen', de naam die andersdenkenden hun geven, met verwijzing naar het Boek van Mormon: de bijbel van Smith. Hier voor het gemak toch maar 'mormonen'. Over een jaar verschijnt een nieuwe biografie, van prof. Richard Bushman. Hij geniet gezag in mormoonse kring, maar het wordt geen hagiografie. Een andere historicus bestrijdt dat Smith een profeet kan zijn. Deze was volgens Jan Shipps gewoon een schatgraver, al kan men natuurlijk zeggen dat hij later op zoek ging naar schatten van hogere waarde.

Joseph Smith verstond de tekenen van de tijd. Amerika wilde niet alleen politiek maar ook religieus loskomen van zijn Europese wortels. Smith veramerikaniseerde het christendom, zoals ooit het jodendom door Romeinen en Grieken tot christendom werd omgevormd. Wellicht had hij meer succes gehad (en langer geleefd) als hij niet was doorgeschoten met zijn polygamie, zijn ideeën over de eeuwige materie waarvan God niet de schepper maar slechts de beheerder is. God en Jezus Christus als verheven mensen, wij mensen als goden in embryonaal stadium. Smith trok als Mozes naar het beloofde land van Utah en net als Jezus werd hij als dertiger vermoord. Profeet, visionair en heiland niet meer uit het Midden-Oosten maar uit Amerika.

Volgens de auteur Dan Vogel hebben Smith' boeken niets te maken met openbaring maar alles met inbeelding. En vorige week is de mormoonse leraar Grant Palmer min of meer geëxcommuniceerd omdat hij had onderwezen dat Smith' claims problematisch waren om niet te zeggen ongegrond.

In het jaar 2005 verschijnt er verder een nieuwe film over Joseph Smith en is er in de Library of Congress in Washington een symposium.