Ritsma gaat elke dag vooruit

Recordhouder allroundtitels, Fries boegbeeld, pionier van het commerciële schaatsen en comeback kid Rintje Ritsma (34) kan het nog niet laten. Het NK van dit weekeinde zou bepalend zijn voor zijn verdere loopbaan, maar inmiddels ligt dat alweer genuanceerder. Ritsma wenst nog altijd niet te capituleren.

HEERENVEEN - Er was een tijd dat Rintje Ritsma het Nederlands kampioenschap allround omschreef als een 'ballentoernooi'. In die tijd lagen schaatsbanen nog grotendeels in de open lucht en was hij op voorhand verzekerd van startbewijzen voor de grote toernooien. Anno 2004 is het NK allround voor Ritsma bij voorbaat al het belangrijkste toernooi van het jaar, en heel misschien wel zijn laatste.

Als hij op donderdagochtend in Thialf zijn machtige slagen op het ijs brengt, hangt directeur Arjan Bos van TVM over de kussens te kijken. De hoofdsponsor zegt nog altijd te genieten van die 'zo herkenbare, imponerende stijl'. Bos spreekt over 'de Johan Cruijff van het schaatsen'. Bij zijn bedrijf heeft Ritsma een onbeperkt krediet opgebouwd. Als hij in juni een groep gasten van TVM begeleidt bij de TT van Assen, is hij ook goud waard. Nee, speculeren over een nakend afscheid van Ritsma doet Bos liever niet. Maar hij bekent dat een bedankt-advertentie al klaarligt. Voor het geval dat.

Het is al jaren een gevoelig thema in het schaatsen. Kan Ritsma niet beter stoppen? Het is een vraagstuk dat hem mateloos irriteerde. Hij bepaalde zelf wel wanneer de tijd rijp was. Volgens zaakwaarnemer Patrick Wouters wordt al sinds 1997 gefilosofeerd over het einde van het tijdperk-Ritsma. ,,Toen werd hij eraf gereden door Postma. Vóór die tijd had je steeds om de twee of drie jaar een wisseling van de wacht. Visser, Vergeer, Kemkers, Zandstra; ze kwamen en gingen. Ritsma bleef. Vervolgens begon de commerciële ontwikkeling waardoor schaatscarrières veel langer worden opgerekt. Mensen moeten eraan wennen dat een carrière langer duurt.''

In de aanloop naar dit seizoen sprak Ritsma, 34 jaar, ineens zelf over stoppen. Als hij zich op het NK allround niet zou plaatsen voor het EK, begin januari in Heerenveen, zou hij de ijzers opbergen. Vorig seizoen reed hij na een beenbreuk in augustus voor spek en bonen mee. Nog zo'n jaar, daar had hij geen zin in. Maar aan de vooravond van de titelstrijd in Thialf denkt Ritsma er nu al weer genuanceerder over. Het NK is niet zijn laatste toernooi. ,,Of het moet wel heel drastisch misgaan'', zegt hij na de training.

Het seizoen verliep tot nu toe dramatisch. Begin november, op het NK afstanden, leek Ritsma een karikatuur geworden van de 'Beer uit Lemmer' die zes Europese en vier mondiale allroundtitels bijeenreed. Hij werd zelfs 25ste op 'zijn' 1500 meter, op meer dan zes seconden van Beorn Nijenhuis. Liefhebbers als Henk Gem ser schudden het hoofd. Ritsma moest dit zichzelf niet langer aandoen.

Al in april had hij in een gesprek met TVM-hoofdcoach Gerard Kemkers duidelijk gemaakt dat hij in dit seizoen zijn eigen traject zou volgen. Ritsma greep liever terug op zekerheden uit het verleden dan dat hij zich conformeerde aan de collectieve aanpak van Kemkers. Experimenten waren niet meer aan hem besteed. Ook in de cultuur van de TVM-ploeg voelde hij zich niet zo thuis. Toen het team in september naar Calgary afreisde, bleef hij liever in Nederland. Hij zocht het gezelschap van de marathonploeg van Time Out. Hij trainde met mannen als Bert-Jan van der Veen en Bart Veldkamp. Wat adviezen betreft laat hij zich veel meer leiden door de Friese fysiotherapeut Jillert Anema, al sinds mensenheugenis zijn vertrouwenspersoon, dan door Kemkers.

,,Foutjes die er bij mij altijd in slijten, haalt Jillert er snel uit. Daar hamert hij continu op. Dat werkt bij mij. De strategie van de TVM-ploeg is voor iedereen hetzelfde. Het teambelang is belangrijk, maar voor mij is dat niet altijd goed.''

Twee weken geleden leek hij nog niet vooruit te branden. Technisch was het 'waardeloos', fysiek voelde hij zich een oude man. ,,Het leek alsof ik een week was doorgezakt in de kroeg.'' Een test wees uit dat het hemoglobinegehalte in zijn bloed te laag was. Sinds hij staaltabletten slikt voelt hij zich veel fitter. Technisch meent hij ook het goede spoor gevonden te hebben sinds hij van schaatsen wisselde. Ritsma worstelde de afgelopen weken ouderwets met zijn materiaal. Hij keerde van Maple toch weer terug op Viking. ,,Het gaat elke dag beter, maar ik had het NK liever een week later gehad. Ik heb het gevoel dat ik dit seizoen nog veel kan groeien.''

Hij moet bij de beste vier van het NK eindigen om zich te plaatsen voor het EK. Als dat niet lukt, wil hij in januari ook nog de skate-off voor het WK rijden, zegt hij. Ritsma wil nog niet capituleren. ,,Vorig jaar heb ik nog serieus overwogen om voor België te gaan rijden. Dat zou heel gemakkelijk zijn. Ik woon daar al sinds 1998. Maar als ik iets wil presteren, zal ik die Nederlandse mannen er toch ook af moeten rijden op het EK of WK. Daarom zag ik het niet zitten.''

Het respect voor Ritsma in de schaatswereld is groot. Maar stiekem zien velen hem als een veteraan die de waarheid over het lot van zijn loopbaan nog niet onder ogen durft te zien. Dat hij in de geëvolueerde schaatssport een icoon van het verleden is geworden. Niet voor niets haalde hij zijn laatste successen -wereldtitel in 2001, zilver op het WK in 2003- op het buitenijs van Boedapest en Gotenburg. Had het NK voor hem niet beter in een onoverdekt stadion kunnen plaatsvinden? ,,Als ik goed ben, rijd ik overal hard.''

Vriend Gerard van Velde geeft hem 'tien procent' kans dat hij zich plaatst voor het EK. Ritsma: ,,Maar Gerard heeft mij alleen zien rijden toen het niet goed ging.'' Coach Kemkers moet constateren dat Ritsma 'al heel lang geen goede wedstrijd meer heeft gereden.' ,,We zullen zien of hij dit weekeinde nog een keer tot een Rintje Ritsma-truc is staat is.'' Ritsma: ,,Ik popel om weer eens een goede wedstrijd te rijden.''