Texaanse rechter kan Joekos niet redden

Het Russische olieconcern Joekos wordt morgen in Moskou geveild. Een Amerikaanse rechter heeft de veiling voorlopig verboden, maar daar trekken de Russen zich niets van aan.

AMSTERDAM - De strijd om het Russische olieconcern Joekos heeft zich verplaatst naar de Verenigde Staten. De top van het bedrijf, die niets te verwachten heeft van de Russische justitie, wendde zich eerder deze week tot de rechter in Houston, Texas. Als Joekos in de VS in surseance zou gaan, een voorbode van een faillissement, zou dat de vermaledijde veiling kunnen tegenhouden. Want zonder Joeganskneftegaz, dat 60 procent van Joekos' olie oppompt, blijft er van het concern weinig over.

Inderdaad stak faillissementsrechter Letitia Clark voorlopig een stokje voor de veiling. Dat wil zeggen, ze verbood belangstellenden te bieden of daaraan mee te werken. Maar het is zeer de vraag of Joekos echt iets opschiet met deze uitspraak. ,,Niemand heeft de verkoop afgeblazen'', zegt woordvoerder Alexander Komarov van het Russische fonds voor het staatseigendom tegen het persbureau Bloomberg. Wat een Amerikaanse rechter oordeelt, interesseert het fonds niet veel. ,,We leven in Rusland, volgens Russische wetten.''

De veiling is een cruciale stap op weg naar het doel dat de Russische regering voor ogen heeft: Het onder controle krijgen van Joekos, een van de grootste energieproducenten ter wereld, die niet aan de leiband van het Kremlin wilde lopen. Het begon met de arrestatie van Michail Chodorkovski, de topman en grootaandeelhouder van Joekos, ruim een jaar geleden. Hij zit nog steeds vast, op verdenking van fraude, diefstal en misdaad in georganiseerd verband. De rest van de Joekos-top heeft Rusland verlaten en zit nu in Londen en de VS.

Moskou heeft Joekos stevig in de tang met een belastingvordering van ongeveer 20 miljard euro. Een flink deel daarvan wil de regering terugkrijgen met de verkoop van Joeganskneftegaz, het belangrijkste olie producerende onderdeel van Joekos. En de favoriete koper heeft Moskou ook al op het oog: het gezagsgetrouwe energieconcern Gazprom, dat deels in staatshanden is. Gazprom is uitverkoren om uit te groeien tot een dominante energieleverancier op de Europese markt. Het is al het grootste gasbedrijf ter wereld en wil nu ook in de olie.

Lastig is wel dat Gazprom niet genoeg geld heeft om Joeganskneftegaz tegen marktwaarde te kopen. Het onderdeel zou volgens een onafhankelijke schatting circa twintig miljard euro waard zijn. Maar vanwege de 'politieke en economische risico's' is volgens Moskou een flinke korting gerechtvaardigd, dus moet het bedrijf nu tenminste 6,5 miljard euro opbrengen.

Ook de verlaagde prijs is nog te hoog voor Gazprom. Geen nood, een bankenconsortium van Deutsche Bank, JP Morgan Chase, BNP Paribas en ABN Amro staat klaar om het geld te lenen. Maar ook dat mag niet van de Texaanse rechter -en de banken, die grote belangen hebben in de VS, zullen zich daarvan allicht meer aantrekken dan de Russen.

De rol van de banken is cruciaal, meent ook een woordvoerder van Joekos. ,,Als zij zich aan de uitspraak houden, is er geen financiering.'' Hij is verheugd over de uitspraak, maar beseft dat de invloed van de Amerikaanse rechter op de gangen van de Russische overheid zeer beperkt is. ,,Als we de kans hadden om voor een onafhankelijke rechter te staan, zouden we zeker winnen'', verzucht hij.

Het ziet er nu naar uit dat Gazprom er morgen gewoon met de buit vandoor gaat. Het Amerikaanse verbod geldt slechts voor tien dagen, na afloop van die termijn kan de financiering nog altijd geregeld worden. Joekos kan vervolgens wel in Houston schadeclaims indienen tegen de koper en andere betrokkenen. Alleen voor de Russische overheid heeft rechter Clark een voorbehoud gemaakt, ,,om te voorkomen dat de soevereiniteit van buitenlandse regeringen in het geding komt''.