Met Chanoeka vrij? Dat duurt acht dagen!

Waarom neemt een werknemer vrij voor een feestdag? Omdat hij de plicht heeft die feestdag te vieren, en niet mag werken. Voor Chanoeka geldt die verplichting echter niet.

Een prachtig initiatief lanceert staatssecretaris Van Gennip door iedere werknemer het recht op maximaal twee religieuze feestdagen toe te kennen.

Twee dagen bieden geen volledige oplossing, maar het initiatief tracht recht te doen aan het gegeven dat naast de christelijke feestdagen er feestdagen zijn voor andere bevolkingsgroepen. Nederland is een multi-religieus land en heeft dus te maken met uiteenlopende religieuze gedragingen en vieringsmomenten.

De staatssecretaris eindigt met haar oproep aan nieuwe Nederlanders van islamitische, joodse en Chinese origine: 'vier jullie Suikerfeest en Offerfeest, neem vrij op Chanoeka en luid het Chinese jaar van de haan in.'

De erkenning van het vieren van andere feestdagen dan de christelijke is welkom. Zeker voor Joodse volksdeel. Die vormt overigens beslist geen onderdeel van wat de staatssecretaris aanduidt als nieuwe Nederlanders. De door de Vader des Vaderlands al betoonde vrijheid van godsdienst deed Joden naar de Nederlanden komen. Haar oproep om in ieder geval met z'n allen Koninginnedag te vieren, een echte nationale feestdag, spreekt mij dan ook zeer aan.

Staatssecretaris Van Gennip wijst op haar ervaring in de VS waar een joodse collega tijdens Chanoeka een dag verlof nam. Dat moet hier ook kunnen, is haar opvatting. Het is wel een verrassend voorbeeld, want Chanoeka duurt acht dagen, maar heeft geen werkverbod. Dus de joodse collega had uit oogpunt van het vervullen van zijn of haar religieuze beleving geen vrij hoeven nemen. En slechts een dag vrij had ook niet geholpen, want de rest van de week is het ook nog Chanoeka. Iedere dag met de zelfde religieuze status.

Is het ingaan op dit voorbeeld niet wat futiel? Geenszins, want het geeft iets aan wat in het nobele voorstel van Karien van Gennip over het hoofd lijkt te worden gezien. Waarom neemt een werknemer vrij voor een feestdag? Om die feestdag te vieren, zou je natuurlijk antwoorden. Maar het antwoord is verdergaand: omdat hij de plicht heeft die feestdag te vieren, en het niet werken een onderdeel is van die verplichte viering. De wekelijkse rustdag op zaterdag geldt ook voor andere dagen op de joodse kalender, zoals het joodse Nieuwjaar, Grote Verzoendag en het Slotfeest. Het afschaffen van werken op zaterdag in de meeste beroepsgroepen betekende een enorme verlichting voor joden die hun inkomsten moesten vergaren maar ook hun religieuze plichten na trachtten te komen.

Wat tot nu is gebleven is het moeten opnemen van verlof om de overige feestdagen te vieren. De mogelijkheid daartoe is, zoals Van Gennip opmerkt, afhankelijk van de vraag of door afwezigheid van de religieuze werknemer op die dagen de gang van zaken in het bedrijf ernstig wordt geschaad. Naast het aanwijzen van twee of meer religieuze dagen zou deze nu op basis van rechtspraak bestaande beperking, teniet moeten worden gedaan.