Irak, een jaar later

Elke gebeurtenis van betekenis heeft een symbool nodig. Voor de val van Bagdad op 9 april 2003 was dat de foto van het omvergetrokken beeld van Saddam. Het leek simpel en passend: inwoners vieren hun bevrijding van de gehate dictator.

Maar ook toen al waren er aanwijzingen dat het symbool niet zo eenduidig was. Niet de Irakezen, maar Amerikaanse soldaten hadden de lus om de nek van de bronzen Saddam gehangen en het andere uiteinde van de kabel aan hun tank gebonden. Zij hadden ook een Amerikaanse vlag over zijn hoofd gedrapeerd, maar die weer schielijk verwijderd omdat het 'de verkeerde boodschap uitzond'. Enkele burgers hadden zich enthousiast bij hen gevoegd om, even symbolisch, mee te trekken. Veel anderen bleven op afstand, beschaamd dat Irak niet zichzelf had weten te bevrijden, en soms ook vol weerzin tegen de vreemde mogendheid op hun grond.

Dat de Amerikanen de oorlog zouden winnen was aannemelijk gelet op hun overmacht, maar of zij het land ook vrede zouden kunnen brengen, was toen al twijfelachtig. De gebeurtenissen van de afgelopen dagen doen vrezen dat vrede, met of zonder Amerikanen, nog ver weg is. De bevrijdingsmacht lijkt een bezettingsmacht die aan alle kanten onder vuur is komen te liggen. De VS verliezen links en rechts, onder soennieten en onder sjiieten, hun greep en neigen ertoe om, ook bij gebrek aan robuust Iraaks bestuur, daarop te reageren met het enige middel waarop zij echt vertrouwen: militair geweld. De vrees onder bondgenoten zoals Nederland, dat dacht bij te kunnen dragen aan vredesoperaties, neemt met de dag toe. Moord, verminking, ontvoering en mishandeling van buitenlandse burgers raken de bevelhebbers nog dieper in hun zwakste plek: het thuisfront.

Hoe verschillend je ook kunt denken over de legitimiteit van het Amerikaanse ingrijpen, het land nu de rug toekeren en het de Irakezen zelf verder laten uitvechten, is ondenkbaar. Te hopen valt dat opperbevelhebber Bush het lot van Irak en zijn herverkiezing niet alleen in handen legt van zijn leger maar met zijn bondgenoten, de Verenigde Naties en Iraakse leiders, zoekt naar een strategie die meer uitzicht biedt op echte vrede. Onder zijn vlag, zijn bevel, zijn wapen en zijn voorwaarden kun je misschien een standbeeld omtrekken, maar niet een land.