Geen Nobelprijzen maar manifesten

Een groot aantal Franse universiteiten heeft drie maanden lang eensgezind gewerkt aan een experiment met verbijsterend resultaat. Kort samengevat luidt de uitkomst: verzet helpt. Het bewijs: er komen 550 vaste banen bij in nationale onderzoeksinstituten als het vermaarde CNRS, en nog eens duizend aanstellingen van ondersteunend personeel. De stichting 'Red het onderzoek' is eigenlijk nog niet van zijn verbazing bekomen. ,,We zijn trots en blij, maar we blijven alert voor de toekomst'', luidt het laatste communiqué.

Een experiment in de ware zin des woords, vergeleken bij de traditie op Europese universiteiten, zeker ook in Nederland, waar wetenschappers altijd klagen, maar nooit echt in actie komen tegen telkens rigoureuzere bezuinigingen. De stichting lanceerde op 7 januari een manifest waarin de overheid werd opgeroepen om de 'financiële wurggreep' van de onderzoeksinstituten los te laten, om te beginnen door overmaking van reeds lang geleden toegezegde, maar nog niet overgemaakte gelden. De lijst met ondertekenenaars groeide met duizelingwekkende snelheid, maar de regering verschanste zich aanvankelijk achter cynisme. ,,In Amerika winnen ze Nobelprijzen, maar hier ondertekenen ze manifesten'', schamperde een minister. De stichting 'Red het onderzoek' maakte zich dan ook geen illusies. ,,De universitaire wereld is over het algemeen links georiënteerd, dus Raffarin heeft nauwelijks stemmen te verliezen'', verzuchtten de actievoerders.

Maar in de opstelling van hun experiment hadden ze twee krachten onderschat: de angst van politici voor de publieke opinie, en het opportunisme van president Chirac. Met de regionale verkiezingen in aantocht, besteedden de media veel aandacht aan het protest. We zagen Franse wetenschappers die naar Amerika waren vertrokken om daar in alle rust en met veel geld aan hun onderzoek te werken, in de camera zeggen: tja, als het thuis niet kan en hier wel... En in maart dienden meer dan 1400 onderzoekers hun ontslag in, volgens een door 'Red het onderzoek' opgestelde verklaring.

,,De onverschilligheid van onze regering ten aanzien van (jonge wetenschappers), die slechts geëvenaard wordt door zijn kortzichtigheid, kan ik niet accepteren'', lieten zij aan hun superieuren weten. Ook dit kreeg veel aandacht, temeer daar toenmalig minister Luc Ferry ieder antwoord schuldig bleef. De bedoeling was dat de ontslagaanvraag geweigerd zou worden, zodat de actie louter een symbolisch karakter zou hebben. Enkele instituten grepen echter de kans om zich van een onderzoeker te ontdoen door de ontslagaanvraag per ommegaande te honoreren.

Toen kwamen de regionale verkiezingen, die uitpakten als een afranseling voor Raffarin en zijn ploeg. Luc Ferry verdween van het toneel. En president Chirac, voor wie de klappen eigenlijk bedoeld waren, begreep dat hij iets moest doen. In zijn televisieoptreden na de verkiezingen kondigde hij aan dat het 'probleem met de onderzoekers geregeld zal worden'. Daags daarna zat 'Red het onderzoek' om de tafel met de nieuwe minister van onderwijs, Fillon.